مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

ضرورت‌های تنظیم‌گری رسانه‌های اجتماعی: تحلیلی بر قوانین اتحادیه اروپا

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسنده
محمدمهدی فرجیان
استادیار گروه مدیریت رسانه، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صدا و سیما، تهران، ایران.
10.22034/jlsm.2026.2084209.1089
چکیده
چالش تنظیم‌گری رسانه‌های اجتماعی ناشی از تزاحم حق حاکمیت برای مقابله با کژکارکردها از یک‌سو و صیانت از برخی حقوق ذاتی مانند آزادی بیان و حریم خصوصی کاربران از سوی‌دیگر است. اتحادیه اروپا در پاسخ به این چالش، چهارچوبی کلی متشکل از مقررات عمومی حفاظت از داده، قانون خدمات دیجیتال، قانون بازارهای دیجیتال و قانون هوش مصنوعی تدوین کرده است؛ اما جرم‌انگاری مصادیق عینی محتوای غیرقانونی را به قوانین داخلی کشورهای عضو احاله می‌نماید. مقررات عمومی حفاظت از داده، اصول هفت‌گانه را تعیین کرده و داده‌های حساس نظیر منشأ نژادی و عقاید سیاسی را تحت حمایت ویژه قرار داده است. قانون بازارهای دیجیتال با رویکرد پیش‌دستانه، سکو(پلتفرم)‌های بسیار بزرگ را به‌عنوان دروازه‌بان شناسایی و رفتارهای انحصاری را ممنوع می‌کند. قانون خدمات دیجیتال نیز چهارچوبی جامع برای مسئولیت سکو‌ها در قبال محتوای غیرقانونی ایجاد کرده و بر شفافیت و سازوکار‌های گزارش‌دهی تأکید دارد. کژکارکردهایی که ضرورت تنظیم‌گری رسانه‌های اجتماعی را ایجاب می‌کنند، طیف گسترده‌ای از رفتارهای مجرمانه و آسیب‌زا را دربرمی‌گیرند. مهم‌ترین این موارد عبارت‌اند از: افترا، نفرت‌پراکنی، ترغیب به خشونت، محتوای تروریستی، سوءاستفاده از کودکان در قالب هرزه‌نگاری و بهره‌کشی جنسی و تبعیض نژادی که به‌عنوان مصادیق اصلی محتوای غیرقانونی شناخته شده‌اند. از دیگر کژکارکردها می‌توان به تبلیغات گمراه‌کننده و عدم شفافیت در کارزار‌های انتخاباتی، قصور در حفاظت از اطلاعات و مقابله با حملات سایبری، جمع‌آوری بیش از حد داده‌ها، پردازش غیرمجاز داده‌های کاربران، تضییع حقوق کاربران، و رفتارهای انحصارطلبانه اشاره کرد که هر یک در قوانین مربوطه جرم‌انگاری شده‌اند.
کلیدواژه‌ها
رسانه‌های اجتماعی
تنظیم‌گری
رسانه.

عنوان مقاله English

Regulatory Imperatives for Social Media: An Analysis of European Union Legislation

نویسنده English

Mohammad Mahdi Farajian
Assistant Prof., Faculty of Communication and Media, IRIB University, Tehran, Iran
چکیده English

The challenge of regulating social media stems from the tension between state sovereignty to address harms and the protection of fundamental rights such as freedom of expression and user privacy. In response, the European Union has established a general framework comprising the GDPR, Digital Services Act, Digital Markets Act, and AI Act. However, the criminalization of specific instances of illegal content is deferred to the domestic laws of member states. The GDPR protects sensitive data including racial origin and political opinions. The DMA designates very large platforms as "gatekeepers" and prohibits monopolistic behaviors. The DSA creates a framework for platform liability regarding illegal content, emphasizing transparency and reporting mechanisms. Key harms necessitating regulation include defamation, hate speech, incitement to violence, terrorist content, child sexual abuse material, racial discrimination, misleading advertising, data breaches, excessive data collection, unauthorized processing, violation of user rights, and monopolistic practices. he effectiveness of this legal architecture depends on continuous cooperation between the European Commission, national authorities, and the platforms themselves.

کلیدواژه‌ها English

European Union
Media
Social media
Regulation
1.       انصاری، باقر (1386). حقوق ارتباط جمعی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی.
2.       انصاری، باقر (1393). حقوق رسانه، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی.
3.       انصاری، باقر و امام‌الطرقی، مهلا (1399). آزادی بیان و تحریک به تبعیض نژادی، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره 91
4.       انصاری، باقر (1401). مطالعه حقوقی تبعیض الگوریتمی، فصلنامه دانش حقوق عمومی، سال یازدهم، زمستان 1401، شماره 38 ص. 147 تا 178.
5.       American Psychological Association, Access by ttps://www.apa.org/topics/gun-violence-crime
6.       Australian Competition and Consumer Commission (2021), Google’s dominance in ad tech supply chain harms businesses and consumers, 28 September.
7.       European Convention on Human Rights, November 4, 1950.
8.       European Commission. (2018). Code of Conduct on Disinformation. Retrieved from https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/code-conduct-disinformation
9.       Europian Commission, Data protection in the EU, Accessed by: https://ec.europa.eu/info/law/law-topic/data-protection/data-protection-eu_en
10.    European Parliament and Council of the European Union (2022), Digital Markets Act, Official Journal of the European Union, L 265, 1–66. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32022R1925
11.    European Commission (2023), Digital Markets Act: Commission designates six gatekeepers, https://digital-markets-act.ec.europa.eu/gatekeepers-portal_en
12.    European Parliament and Council of the European Union (2022), Regulation (EU) 2022/2065 of the European Parliament and of the Council of 19 October 2022 on a Single Market for Digital Services and amending Directive 2000/31/EC (Digital Services Acthttps://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32022R2065
13.    Legal Information Institute, Cornell Law School, Access by: https://www.law.cornell.edu/
14.    Macdonald Stuart, Sara Giro Correia and Amy-Louise Watkin, regulating terrorist content on social media: automation and the rule of law, Published online by Cambridge University Press:  20 June 2019
15.    Marsden Chris, Meyer Trisha, Brown Ian (2019), Platform values and democratic elections: How can the law regulate digital disinformation? Computer Law and Security Review: The International Journal of Technology Law and Practice
16.    Publications Office of the European Union (2022), General data protection regulation (GDPR), Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/summary/EN/LEGISSUM:310401_2 
17.    Publications Office of the European Union. (2025). Rules for trustworthy artificial intelligence in the EU. EUR-Lex. Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/summary/EN/4762484
18.    UNITED NATIONS HUMAN RIGHTS, Office of the High commissioner, One-page on “incitement to hatred”
19.    www.gdpr-info.eu
20.    Xiaobing Li, Yongfeng Qin (2018), Research on Computer Network Defamation Crime in China, 8th International Congress of Information and Communication Technology (ICICT-2018), Procedia Computer Science 131 (2018) 1217–1222