مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

«چون شاهد بازاری» تاملی در امکان‌ استناد به حق جلوت به‌عنوان مبنایی برای حمایت از داده‌های شخصی‌

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عباس میرشکاری 1
امیرمحمد قربان نیا 2
1 استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/jlsm.2026.2079073.1072
چکیده
در گذشته، اطلاعات شخصی واجد شأنی مقدس و مصون از تعرض بود؛ همچون «شاهد قدسی» که هویت و تجلی‌اش صرفاً در اختیار صاحب آن بود و گشودن پرده از آن، منوط به اراده‌ای آگاهانه، صریح و در بسیاری موارد آیینی بود. افشای این اطلاعات نه یک رخداد روزمره و بی‌اهمیت، بلکه کنشی استثنایی، هدفمند و اغلب مبتنی بر اعتماد تلقی می‌شد؛ کنشی که تنها در برابر «محرم اسرار» صورت می‌گرفت اما در زیست‌جهان دیجیتال معاصر، همین اطلاعات شخصی از ساحت قدسی و محفوظ خود خارج شده و به «شاهد بازاری» بدل گشته است؛ یعنی به داده‌ای عمومی، قابل قیمت‌گذاری و قابل مبادله که بی‌آن‌که رضایت صریح صاحب آن اخذ شود، به‌طور مستمر در بازارهای داده عرضه، معامله و مورد بهره‌برداری تجاری قرار می‌گیرد. این دگردیسی از «شاهد قدسی» به «شاهد بازاری»، نقطه گسست تاریخی‌ای است که بنیان حق خلوت و امکان استناد به آن را متزلزل کرده و ضرورت بازاندیشی در ابزارهای حقوقیِ متناسب با عصر داده را پیش می‌کشد. در چنین شرایطی، بسط منطق «حق جلوت» به قلمرو داده‌های شخصی، نه یک انتخاب نظری، بلکه ضرورتی حقوقی و اخلاقی است؛ ضرورتی برای بازسازی مرزهای حریم خصوصی در جهانی که در آن، افشا دیگر استثنا نیست، بلکه پیش‌فرض است.
کلیدواژه‌ها
داده‌های شخصی
حق جلوت
حریم خصوصی
حقوق اشخاص موضوع داده
حمایت قانونی از داده‌ها

عنوان مقاله English

As a Profane Beloved, Exploring the Viability of the Right of Publicity as a Basis for Protecting Personal Data

نویسندگان English

Abbas Mirshekari 1
Amirmohammad Ghorban nia 2
1 Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Master’s Graduate private law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran (corresponding author of the article)
چکیده English

In earlier times, personal information was vested with a sacred and inviolable dignity. It resembled a Chaste Beloved—a presence whose identity and revelation belonged solely to its possessor, and whose unveiling required a deliberate, explicit, and often ritual act of consent. Disclosure of such information was not a trivial or routine occurrence; it was an exceptional and purposeful gesture, typically grounded in trust and offered only to an intimate confidant. In today’s digital lifeworld, however, that same personal information has been pulled from its sanctified realm and transformed into a Profane Beloved: data rendered public, priced, and tradable, continuously circulated, exchanged, and commercially exploited in data markets—often without any explicit consent from its subject. This passage from the Chaste Beloved to the Profane Beloved marks a historical rupture, one that has unsettled the very foundations of the right to privacy and the possibility of relying on it as a protective doctrine. In this context, extending the logic of the right of publicity into the domain of personal data is no longer a mere theoretical preference; it is a legal and ethical necessity. Only through such a shift can the boundaries of privacy be reconstructed in a world where disclosure is no longer the exception, but the default condition.

کلیدواژه‌ها English

Data subjects rights
Legal Protection of Data
Personal data
Privacy
Right of Publicity
اقدسی، فاطمه و محقق داماد، مریم‌السادات (1400)، ابعاد حقوقی حریم خصوصی در اینترنت اشیا، فصلنامه پژوهش‌‌های حقوقی میان‌رشته‌‌ای، ۲(۲)، 49-67.
انصاری، باقر (1390)، حقوق حریم خصوصی، تهران: سازمان سمت.
بنسبردی، معصومه و قبولی درافشان، سیدمحمدمهدی و محسنی، سعید (1398)، مطالعه تطبیقی مبانی نظری حق شهرت در ایران و ایالات‌متحده آمریکا، تعالی حقوق، 5(3)، 116-142. doi: 10.22034/thdad.2019.241699.
بیات، مسعود؛ عباس‌آبادی، مجید و طاهرخانی، حسین (1403)، چالش‌های حق شهرت و پیامدهای نقض آن در نظام حقوقی ایران، پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست، 6(4)، 1-17. .doi: 10.61838/csjlp.6.4.1
تقوی فرد، محمدتقی؛ تقوا، محمدرضا؛ فقیهی، مهدی و جمشیدی، محمدجواد (1396)، مقایسه تطبیقی قوانین حمایت از حریم خصوصی اطلاعاتی در ایران و کشورهای منتخب، فصلنامه مجلس و راهبرد، 24(89)، 301-333.
خدمتگزار، محسن (۱۳۹۱)، فلسفه مالکیت فکری، تهران: میزان.
رئیسی، لیلا و قاسم‌زاده، فلور (1399)، چالش‌های نظام حقوقی ایران در نقض داده‌های شخصی و حریم خصوصی در فضای سایبر، مجله حقوقی دادگستری، 84(110)، 119-142. doi: 10.22106/jlj.2020.88629.2213.
شریفی، علی‌اصغر؛ صفایی، حسین؛ الماسی، نجادعلی و ساورایی، پرویز (1402)، مسئولیت مدنی و اخلاقی با محوریت نقض حقوق مربوط به شخصیت اشخاص در فضای سایبر، اخلاق در علوم و فناوری، ۱۸(۳)، ۸۴-۹۱.
شهبازی، آرامش و شبانی، ساناز (1403)، چالش‌های حقوقی حفظ حریم خصوصی در شهرهای هوشمند با نگاهی به حقوق بین‌الملل و حقوق ایران، حقوق فناوری‌های نوین، 5(9)، 221-234. .doi: 10.22133/mtlj.2024.407318.1226
قربان‌نیا، امیرمحمد (1403)، وضعیت حقوقی داده‌های اشخاص در فرض تملک و ادغام شرکت‌ها، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، تهران.
لطیف‌زاده، مهدیه؛ قبولی درافشان، سیدمحمدمهدی و دیگران (۱۴۰۲)، حمایت از داده شخصی در حقوق اتحادیۀ اروپا و امکان‌سنجی آن در نظام حقوقی ایران، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، ۵۳(۲)، 981-1005. doi: 10.22059/jplsq.2021.324694.2786
محمدزاده وادقانی، علیرضا و سرمدی، پگاه (1401)، حمایت حقوقی از حق بر صدا، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، 23(83)، 223-245.
میرشکاری، عباس و ملکی، نفیسه (1404)، ماهیت و ویژگی‌های حق جلوت، پژوهش‌های حقوقی، 24(61)، 501-530. doi: 10.48300/jlr.2024.330940.1971.
میرشکاری، عباس (1397)، حق تصویر، مجله علمی حقوق خصوصی، 15(1)، 149-174. doi: 10.22059/jolt.2018.241149.1006411.
میرشکاری، عباس (1399الف)، تزاحم حق اشخاص مشهور با آزادی بیان در نظام‌های حقوقی آمریکا، فرانسه، آلمان و ایران. مجله حقوقی دادگستری، 84(110)، 213-240. doi: 10.22106/jlj.2020.115618.2968.
میرشکاری، عباس (1399ب)، مطالعه تطبیقی تقلید از شخصیت دیگری برای بهره‌برداری تجاری در نظام‌های حقوقی آمریکا، انگلیس، آلمان، فرانسه و ایران، دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی، 7(2)، 101-130. doi: 10.22096/law.2019.90033.1288.
میرشکاری، عباس (1399ج)، مبانی حمایت حقوقی از شهرت، مطالعات حقوق تطبیقی، 11(1)، 339-361. doi: 10.22059/jcl.2020.290488.633904.
میرشکاری، عباس (1398)، حق جلوت، مطالعات حقوق خصوصی، 49(3)، 523-542. doi: 10.22059/jlq.2019.245902.1006959.
نظری، علی و میرشکاری، عباس (1401)، ارزش شهرت: گفتاری در روش‌های جبران خسارت ناشی از بهره‌برداری تجاری از شهرت دیگری، پژوهش‌های حقوقی، 21(49), 171-199. doi: 10.48300/jlr.2021.285654.1652،
نکونام، وحید، (1403)، بایسته‌‌های تحقیق از حریم خصوصی داده‌های ارتباطاتی و اطلاعاتی در فضای سایبر، حقوق فناوری های نوین، 5(9)، 27-40. doi: 10.22133/mtlj.2023.390545.1188.
هادی‌زاده، زهره (1395)، حق بر فراموش شدن، مصداقی جدید از حقوق بشر، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق، دانشگاه قم.
Article 29 Working Party, (2017), Guidelines on the right to data portability, Available at: (http://ec.europa.eu/newsroom/document.cfm?doc_id=44099).
Buchsbaum, William F. (2018), Harmonizing the Tension between the First Amendment and Publicity Rights and Finding the Right Balance, IPCLJ, 3(1), Available at: (https://scholarship.law.uc.edu/ipclj/vol3/iss1/2).
Corbett, Val Joseph, (2014), The Right of Publicity and the Search for Principle, Media Freedom and Regulation in the New Media World, Available at SSRN: (https://ssrn.com/abstract=2476898).
Cuntz, Alexander & Lutes, Brent, & Sahli, Matthias, (2025), Publicity Rights and Integrated IP Strategy, Economic Research Working Paper, WIPO, No. 89, Available at: (https://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/wipo-pub-econstat-wp-88-xxx-en-publicity-rights-and-integrated-ip-strategy.pdf).
de Gradpre, Vincent M. (2001), Understanding the Market for Celebrity: An Economic Analysis of the Right of Publicity, 12 Fordham Intell. Prop. Media & Ent. L.J. 73, Available at: (https://ir.lawnet.fordham.edu/iplj/vol12/iss1/2).
DiGregorio, Christine, (2017), Finding a Fair Balance for the Right of Publicity and First Amendment Protections, Touro L. Rev, 33(3), Available at: (https://digitalcommons.tourolaw.edu/lawreview/vol33/iss3/14).
Discussions at a British Academy, (2018), Data ownership, rights and controls: reaching a common understanding, Royal Society and techUK seminar.
Dogan, Stacey L. & Lemley, Mark A. (2006), What the Right of Publicity Can Learn from Trademark Law, 58 Stanford Law Review, 1161-1220. Available at: (https://scholarship.law.bu.edu/faculty_scholarship/420).
Einhorn, Michael A. (2014), Publicity Rights, Merchandise, and Economic Reasoning, Available at SSRN: (https://ssrn.com/abstract=1014800).
European Union, (2017), Study on emerging issues of data ownership, interoperability, (re-) usability and access to data, and liability, Final Report, Publication Office of the European Union, doi: 10.2759/781960.
Gorman, claire e. (2004), publicity and privacy rights: evening out the playing field for celebrities and private citizens in the modern game of mass media, depaul law review, 53, 1249-1265.
Grady, Mark F. (1994), A Positive Economic Theory of the Right of Publicity, UCLA Entertainment Law Review, 1(1), 97-126, doi: 10.5070/LR811026303.
Graux, Hans, (2024), What is data ownership, and does it still matter under EU data law? Publications Office of the European Union, Available at: (https://data.europa.eu/sites/default/files/report/What%20is%20data%20ownership%2C%20and%20does%20it%20still%20matter%20under%20EU%20data%20law.pdf).
Hylton, J. Gordon, (2001), Baseball Cards and the Birth of the Right of Publicity: The Curious Case of Haelen Laboratories v. Topps Chewing Gum, Marquette Sports Law Review, 12(3), 273-294.
Hyung D. Nam, (2010), The Emergence of Hollywood Ghosts on Korean TVs: The Right of Publicity from the Global Market Perspective, Pac. Rim L & Pol'y JP, 19(3), 487-518. Available at: (https://digitalcommons.law.uw.edu/wilj/vol19/iss3/4).
Johnson, James A. (2015), The Right of Publicity and the Student-Athlete, Elon Law Review, (7), 537- 550, Available at SSRN: (https://ssrn.com/abstract=2625069).
Jung, Andrew. m. (2011), twittering away the right of publicity: personality Rights and celebrity impersonation on social Networking websites, chicago-kentla wreview, 86(2), 381-417.
Koo, Andrew, (2006), right of publicity: the right of publicity fair use doctrine - adopting a better standard, buff. Intell. Prop. Lj, 4, Available at: (https://digitalcommons.law.buffalo.edu/buffaloipjournal/vol4/iss1/1).
Kuraishi, Kristin, (2021), From the Golden Gate to London: Bridging the Gap Between Data Privacy and the Right of Publicity, 46 Brook. J. Int'l L. 733-765.
Lemley, Mark, A (2019), Privacy, Property, and Publicity, Mich. L. Rev. 117(6), doi: 10.2139/ssrn.3221274.
McKenna, Mark P. (2006), The Right of Publicity and Autonomous Self-Definition, 67 U. Pitt. L. Rev, 225-294.
Polelle, Michael J. (2019), What Is the Worth of Your Commercially Stolen Identity? The Journal of The DuPage County Bar Association, Available at: (https://www.dcba.org/mpage/vol110399art2), Visited 2025/11/16.
Reaves, Cody, (2017), Show Me the Money: Determining a Celebrity's Fair Market Value in a Right of Publicity Action, University of Michigan Journal of Law Reform, 50(3), 830-857.
Redish, Martin H. kelsey b. Shust, (2015), The Right of Publicity and The First Amendment in The Modern Age of Commercial Speech, William & Mary Law Review, 56(4), 1443-1500.
Savare, Matthew, (2004), The Price of Celebrity: Valuing the Right of Publicity in Calculating Compensatory Damages, UCLA Entertainment Law Review, 11(1), 129-192, doi: 10.5070/LR8111027058.
Scassa, Teresa, (2018), Data Ownership, CIGI Papers No. 187, Ottawa Faculty of Law Working Paper, 26, doi: 10.2139/ssrn.3251542.
Semeraro, Steven, (2011), property’s end: why competition policy should Limit the right of publicity, Connecticut law review, 43(3), 753-818.
Simmons, Joshua L., & Means, Miranda, (2018), Split Personality: Constructing a Coherent Right of Publicity Statute, Landslide, 10(5), 1-11. Available at SSRN: (https://ssrn.com/abstract=3187810).
van Erp, Sjef, (2023a), The Future of Private Law between Sustainability Challenges and the Digital Revolution.'Managed Retreat' and Digital Assets as Examples, SSRN, 1-14. doi: 10.2139/ssrn.4531703.
van Erp, Sjef, et al, (2023b), ELI Principles on the Use of Digital Assets as Security, Report of the European Law Institute, 1-34.
van Erp, Sjef, (2011), European Property Law: A Methodology for the Future, Sellier European Law Publishers, Munich, 1-17. Available at SSRN: (https://ssrn.com/abstract=1734633).
Wassomt, brian d. (2013), uncertainty squared: the right of publicity and social media, syracuse law review, 63(2), 228-251.
Wyman, Alex, (2014), Defining the Modern Right of Publicity, Texas Review of Entertainment & Sports Law, 15. 167.
In Persian
Aghdasi F & Mohaghegh Damad M S. (2021), Legal Aspects of Internet of Things Privacy. ILR; 2(2) :49-67.
Ansari, B, (2011), Privacy Rights, 3rd edition, Samt, Tehran.
Bayat, M. & Abbasabadi, M. & Taherkhani, H. (2024), Challenges of the Right to Fame and the Consequences of Its Violation in the Iranian Legal System, Comparative Studies in Jurisprudence, Law, and Politics, 6(4), 1-17. doi: 10.61838/csjlp.6.4.1.
Benasbordi, M. & Qabuli Dorafshan, S. M. M. & Mohseni, S. (2019), The Comparative Study of the Theoretical Foundations of the Publicity Right in the United States of America and Iran. Culmination of Law, 5(3), 116-142. doi: 10.22034/thdad.2019.241699.
Ghorban nia, A, (1403), Legal Status of Personal Data in the Case of Acquisition and Merger of Companies, Master's Thesis, Private Law, University of Tehran, Tehran.
Hadizadeh, Zohreh, (2016), The Right to be Forgotten, a New Example of Human Rights, Master's Thesis, Faculty of Law, University of Qom.
Khedmatgozar, M, (2012), Philosophy of Intellectual Property, Mizan, Tehran.
Latifzadeh, M, & Qabuli Dorafshan, S. M. M. & Mohseni, S. & Abedi, M. (2023), Protection of Personal Data in EU Law and its Feasibility in the ‎Iranian Legal System, Public Law Studies Quarterly, 53(2), 981-1005. doi: 10.22059/jplsq.2021.324694.2786.
Mirshekari, A. & Maleki, N. (2025), The Nature and Characteristics of Right of Publicity, Journal of Legal Research, 24(61), 501-530. doi: 10.48300/jlr.2024.330940.1971.
Mirshekari, A. (2018), Image Rights. Private Law, 15(1), 149-174. doi: 10.22059/jolt.2018.241149.1006411.
Mirshekari, A. (2020), Conflict of two rights: publicity right and freedom of expression Focusing on Legal Systems of Iran, Germany, France & the USA, The Judiciarys Law Journal, 84(110), 213-240. doi: 10.22106/jlj.2020.115618.2968.
Mirshekari, A. (2021), Comparative Study of Imitation of another Personality In the legal Systems of the United States, Britain, Germany, France and Iran. Journal of Comparative Law, 7(2), 101-130. doi: 10.22096/law.2019.90033.1288.
Mirshekari, A. (2020), Foundations of Legal Protection of Reputation. Comparative Law Review, 11(1), 339-361. doi: 10.22059/jcl.2020.290488.633904.
Mirshekari, A. (2019). THE RIGHT OF PUBLICITY, Law Quarterly, 49(3), 523-542. doi: 10.22059/jlq.2019.245902.1006959.
Mohammadzadeh, A. & sarmadi, P. (2023), Legal Protection of the Right to Voice, The Quarterly Journal of Judicial Law Views, 23(83), 223-245.
Nazari, A. & Mirshekari, A. (2022), The Value of Fame: A Survey on the Methods of Compensation for Commercial Exploitation of the Reputation of Other. Journal of Legal Research, 21(49), 171-199. doi: 10.48300/jlr.2021.285654.1652.
Nekoonam, V. (2024), Research requirements of Communication and information data privacy in cyberspace. ModernTechnologies Law, 5(9), 27-40. doi: 10.22133/mtlj.2023.390545.1188.
Raisi, L. & Ghasemzadeh, F. (2020), The Challenges of the Iranian Legal System in Violating the Personal Data and Privacy in Cyber Space, The Judiciarys Law Journal, 84(110), 119-142. doi: 10.22106/jlj.2020.88629.2213.
Shahbazi, A. & Shabani Kolahi, S. (2024), Legal Challenges of Privacy Protection in Smart Cities considering International and Iranian law, ModernTechnologies Law, 5(9), 221-234. doi: 10.22133/mtlj.2024.407318.1226.
Sharifi, A & Safaei, H. & Almasi Nejad, A. & Savaraei, P, (2023), Civil and moral responsibility with a focus on violation of rights related to the personality of individuals in cyberspace, Ethics in Science and Technology, 18(3), 84-91.
Taghavi Fard, M. & Taghva, M. & Faghihi, M. & Jamshidi, M, (2017), Comparative comparison of laws protecting information privacy in Iran and selected countries, Quarterly Journal of Parliament and Strategy, 24(89), 301-333.