مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

تحلیل تطبیقی قانون حاکم و تأثیر آن بر اعتبار قراردادهای متاورسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فرشته امیرآبادی فراهانی 1
مهشید سادات طبائی 2
علیرضا ششمیری 3
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
2 استادیار،گروه حقوق، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران
3 استادیار،گروه حقوق، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
10.22034/jlsm.2025.2065697.1027
چکیده
ظهورفناوری‌هایی چون بلاک‌چین و متاورس، مفاهیم سنتی در حقوق قراردادها را با چالش‌های بنیادین روبه‌رو ساخته است. این نوشتار به‌دنبال آن است که در فضای فناورمحور و فرامرزی متاورس، «قانون حاکم» چه نقشی در اعتبارسنجی قراردادهای دیجیتال، به‌ویژه قراردادهای مبتنی بر بلاک‌چین، ایفا می‌کند. حذف مرزهای جغرافیایی، ناشناس بودن کاربران و فقدان نهادهای ناظر، موجب شده تا قراردادهای متاورسی از ارکان سنتی اعتبار ازجمله اهلیت، اراده، مشروعیت و قابلیت اجرا فاصله بگیرند و ارزیابی حقوقی آن‌ها بدون استناد به نظام حقوقی مشخص با دشواری همراه باشد. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد تطبیقی، قواعد تعیین قانون حاکم را در نظام‌های حقوقی اتحادیه اروپا، ایالات متحده و اصول بین‌المللی مانند یونیدروآ و لاهه بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد که در چنین فضایی، تعیین قانون حاکم نه‌تنها ابزاری برای حل تعارض بلکه رکن بنیادین اعتبار قرارداد است. همچنین، باتوجه‌به نقش تنظیم‌گر سکو‌ها در تدوین شروط قراردادی و ظهور نظم‌های حقوقی پلتفرمی، ضرورت بازاندیشی در نهادهای سنتی حقوق قراردادها تقویت شده است. پیشنهاد تدوین یک معاهدة بین‌المللی مستقل برای تنظیم قراردادهای متاورسی با هدف ایجاد شفافیت حقوقی، امنیت دیجیتال و تعامل مؤثر میان سطح ملی و فراملی، مطرح شد.
کلیدواژه‌ها
قانون حاکم، متاورس، بلاک‌چین، اعتبار قرارداد هوشمند، تعارض قوانین

عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of the Governing Law and Its Impact on the Validity of Metaverse Contracts

نویسندگان English

fereshteh amirabadi farahani 1
mahshid sadat tabaei 2
alireza - shamshiri 3
1 PhD Student in [private law], Department of Private Law, Faculty of Law, Islamic Azad University Central Tehran Branch, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Law, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Private Law, Faculty of Law, Islamic Azad University Central Tehran Branch, Tehran, Iran.
چکیده English

The emergence of technologies such as blockchain and the metaverse has fundamentally challenged traditional concepts in contract law. This paper addresses the central question of what role the governing law plays in assessing the validity of digital contracts particularly blockchain-based contracts within the technologically-driven and transnational environment of the metaverse. The elimination of geographical boundaries, user anonymity, and the absence of supervisory institutions have distanced metaverse contracts from conventional validity pillars such as legal capacity, intent, legitimacy, and enforceability, making their legal evaluation difficult without reference to a specific legal framework. Adopting a descriptive-analytical methodology and a comparative legal approach, this study examines the rules for determining governing law in the legal systems of the European :union:, the United States, and international instruments such as the UNIDROIT Principles and the Hague Principles. The findings indicate that in such decentralized environments, identifying the governing law is not merely a conflict-resolution tool but a foundational criterion for the validity of contracts. Furthermore, in light of the regulatory function increasingly assumed by platforms-through the unilateral imposition of contractual terms-and the rise of platform-based legal orders, there is a growing need to reconsider traditional contract law doctrines. The paper concludes by proposing the development of an independent international treaty to regulate metaverse contracts, aiming to ensure legal clarity, digital security, and effective coordination between national and transnational legal orders.

کلیدواژه‌ها English

Governing Law, Metaverse, Blockchain, Validity of Smart Contracts, Conflict of Laws
      1.            افضلی‌مهر، مرضیه و وحدتی شبیری، سیدحسن (1395). تحول مفهومی ضوابط تعیین قانون حاکم بر قراردادها در حقوق بین‌الملل خصوصی. فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، ش۲۰(۳).
      2.            امیرآبادی فراهانی، فرشته؛ طبائی، مهشید السادات و شمشیری، علیرضا (1403). امکان‌سنجی معامله دارایی‌های دیجیتال در بستر متاورس؛ کاوشی در شبهه غرری بودن آن، فصلنامه علمی پژوهشی حقوق اسلامی.
      3.            الزامات و ضوابط حوزه رمزارزها در کشور 1397.
      4.            الماسی، نجاد علی(۱۳۸۲). حقوق بین‌الملل خصوصی. تهران: میزان.
      5.            پیش‌نویس لایحه حمایت از داده‌های شخصی، منتشرشده توسط وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات جمهوری اسلامی ایران. نسخه نهایی 1403.
      6.            دستمالچی، شراره و صادقی، محسن (1395). اصول کنفرانس لاهه بر انتخاب قانون در قراردادهای تجارتی بین‌المللی مصوب ۲۰۱۵. فصلنامه بررسی‌های بازرگانی، ۱۴(۷۶).
      7.            دشتی، بیتا و افشاری، مریم (1398). مطالعه تطبیقی جرایم سایبری در ایران و حقوق بین‌الملل. پژوهشنامه حقوق تطبیقی، ش۳(۴).
      8.            دهقانی تفتی، مجتبی؛ افضلی‌مهر، مرضیه و  اسکینی، ربیعا (1400). مطالعه تطبیقی قانون حاکم بر قراردادهای هوشمند دیجیتالی از منظر حقوق بین‌الملل خصوصی در نظام حقوقی ایران و مقررات رم یک. فصلنامه علمی حقوق فناوری‌های نوین، ش۲(۴).
      9.            ربانی موسویان، علی (1400). قواعد حاکم بر قراردادهای هوشمند در فقه امامیه و حقوق موضوعه. فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، سال هفتم، ش66.
  10.            شهیدی، مهدی (۱۳۷۷). قواعد ایرانی تعیین قانون حاکم بر قراردادهای بین‌المللی خصوصی. مجله تحقیقات حقوقی، ش۲۱ و ۲۲.
  11.            شیرانی، مسعود و طلاکش، ملیکا سادات (۱۴۰۰). قانون‌گذاری بلاک‌چین در ایران، چین و انگلستان. فصلنامه تمدن حقوقی، ش۷.
  12.            شیروی، عبدالحسین و وکیلی‌مقدم، محمدحسین (۱۳۹۴). قواعد نرم و کاربرد آن در حقوق قراردادها. فصلنامه حقوقی دادگستر، ش۱۷.
  13.            شیلدز، رجی او (1398)، قراردادهای هوشمند: توافقات حقوقی در پرتو بلاک‌چین، ناصر مهدی و حسین صادقی، پژوهش‌های حقوقی.
  14.            قانون تجارت الکترونیکی مصوب ۱۳۸۲.
  15.            قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۱۳۰۷.
  16.            کریمی، سحر و میرحسینی، یگانه سادات (1403). حل اختلاف در قراردادهای هوشمند با توجه به ویژگی خوداجرایی آنها، فصلنامه تحقیقات حقوقی، دوره 27، ش 107.
  17.            گلچین، سهیل و موسی‌زاده، رضا (1401). مبانی و ماهیت حقوقی قواعد آمره از نگاه کمیسیون حقوق بین‌الملل، مطالعات حقوق عمومی، دوره 52، ش 3.
  18.            مافی، همایون و تقی‌پور درزی‌نقیبی، محمدحسین (۱۳۹۴). تحلیل تطبیقی اصل حاکمیت اراده در تعیین قانون حاکم بر قراردادها در حقوق ایران، آمریکا و اتحادیه اروپا. پژوهش حقوق خصوصی، ۴(۱۳).
  19.            محمودی، منصوره و محمودی، ابوالفضل (1399). محدودیت‌ها و استثناءهای اصل حاکمیت اراده در حقوق بین‌الملل خصوصی، دومین کنفرانس بین‌المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق.
  20.            نوین، پرویز (1397). حقوق مدنی تطبیقی «ایران، فرانسه، انگلستان» به انضمام تاریخ حقوق از روم باستان تا زمان حاضر. تهران: گنج دانش.
    21.            African Union. (2014). African Union Convention on Cyber Security and Personal Data Protection (Malabo Convention). Retrieved from https://au.int/en/treaties/african-union-convention-cyber-security-and-personal-data-protection
    22.            Balfour v. Balfour (1919) 2 KB 571 (CA). Available at: https://lawprof.co/contract/contract-formation-cases/balfour-v-balfour-1919-2-kb-571/
    23.            Berman, P. S. (2012). Global Legal Pluralism: A Jurisprudence of Law Beyond Borders. Cambridge University Press.
    24.            Bragg v. Linden Research, Inc., 487 F. Supp. 2d 593 (E.D. Pa. 2007).
    25.            Briskin v. Shopify, Inc., 525 F. Supp. 3d 1009 (N.D. Cal. 2021).
    26.            Commission on European Contract Law. (2001). Principles of European Contract Law. Available at: https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2001:0398:FIN:EN:PD
    27.            Council of Europe. (2001). Convention on Cybercrime (Budapest Convention), Treaty 185. Retrieved from https://statesassembly.je/getmedia/baff60aa-468b-4914-8420-d3fc58f1698d
    28.            Crypto Research. (2024, January 5). The technological limitations of a blockchain-based Metaverse. Retrieved from https://cryptoresearch.report/crypto-research/the-technological-limitations-of-a-blockchain-based-metaverse/
    29.            Dentons. (2022, November 9). Governing law and jurisdiction: Why it matters. Retrieved May 15, 2025, from https://www.dentons.com/en/insights/articles/2022/november/9/governing-law-and-jurisdiction
    30.            Directive (EU) 2019/770 of the European Parliament and of the Council of 20 May 2019 on certain aspects concerning contracts for the supply of digital content and digital services. Official Journal of the European Union, L 136, 22 May 2019, pp. 1–27.
    31.            European Union. (2007). Rome II Regulation: Regulation (EC) No 864/2007 on the law applicable to non-contractual obligations. Official Journal of the European Union, L 199/40, 31.7.2007. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32007R0864
    32.            European Union. (2012). Brussels I Recast Regulation: Regulation (EU) No 1215/2012 on jurisdiction and the recognition and enforcement of judgments in civil and commercial matters. Official Journal of the European Union, L 351/1, 20.12.2012. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32012R1215
    33.            Falokun, K. (2023). Jurisdiction & Choice of Law in Disputes Relating to Cross-Border NFT Transactions: The Case for Uniform Private International Law Rules. Available at: https://static1.squarespace.com/.../Falokun.pdf
    34.            Friel v. Dapper Labs, Inc., Case No. 1:21-cv-05837-VM, Southern District of New York, 2023.
    35.            Green, M. J. (2018). Smart Contracts, Interpretation, and Rectification. SSRN. https://research-information.bris.ac.uk/en/publications/smart-contracts-interpretation-and-rectification
    36.            Hay, P., Rheinstein, M., & Drobnig, U. M. (n.d.). Conflict of laws: Applications in the United States. Encyclopædia Britannica. https://www.britannica.com/topic/conflict-of-laws/Applications-in-the-United-States
    37.            Hayes, A. (2023). Blockchain facts: What is it, how it works, and how it can be used. Retrieved from https://www.investopedia.com
    38.            Hedera. (n.d.). Centralized vs Decentralized Metaverse: Complete Guide. Retrieved July 10, 2025, from: Building https://hedera.com/learning/metaverse/smart-contracts-metaverse
    39.            ICANN. (2024). Blockchain-based Naming Systems and ICANN’s Role: A Technical and Policy Perspective. Retrieved from https://www.icann.org
    40.            Illinois v. Hemi Group LLC, 622 F.3d 754 (7th Cir. 2010).
    41.            India kanoon. Tata Consultancy Services v. State of Andhra Pradesh. Appeal (civil) No. 2582 of 1998. Judgment dated 5 November 2004. Accessed 13 March 2022. https://indiankanoon.org/doc/153638/
    42.            IndiaKanoon. Allahabad High Court. Paramount Bio-Tech Industries Ltd. v. Union of India. 25 November 2003. 2004 120 CompCas 18 All. Accessed 24 August 2023. https://indiankanoon.org/doc/158034218/
    43.            International Law Blog. (2023). The High Seas Treaty: a Milestone in the Development of the Law of the Sea. https://internationallaw.blog/2023/07/06/the-high-seas-treaty-a-milestone-in-the-development-of-the-law-of-the-sea/
    44.            IranMine. (2024). Cayman Islands Implements Licensing Rules for Crypto Firms. Retrieved from https://iranmine.net/article/Cayman-Islands-implements-licensing-rules-for-crypto-firms
    45.            Kraken. (2024). What is an NFT? Retrieved from https://www.kraken.com/learn/what-are-non-fungible-tokens-nft
    46.            Lehmann, M. (2024). Law Applicable in the Absence of a Choice. Asian Academy of International Law. Retrieved from https://aail.org/wp-content/uploads/2024/11/Matthias_Lehmann_PPT_4.pdf
    47.            López Rodríguez, A. M. (2024). Law applicable to virtual real estate in the Metaverse. Loyola University of Sevilla.
    48.            Leyer, Michael, Wieland Müller, Shahper Richter, and Alexander Richter. (2024). Blockchain and Smart Contracts in the Metaverse: Challenges, Potentials, and Current Status. Volume 5, No. 5, October 2024. University of Marburg, University of Rostock, University of Auckland, Victoria University of Wellington.
    49.            Mateu, C., Porcario, B., Bermejo, L. F., Van Den Bulck, P., & Halski, J. (2023). Jurisdiction and Enforcement Issues in the Metaverse: A Partial Summary of Trademarks in the Metaverse. INTA Emerging Issues Committee Report.
    50.            McCormack, U., Griffin, A., Tear, L., Glass, H., Wong, V., & Ajwani, N. (2021, November). Building a Legal Architecture for the Metaverse. King & Wood Mallesons. https://www.kwm.com/...
    51.            McKendrick, E. (2020). Contract Law: Text, Cases, and Materials (9th ed.). Oxford University Press.
    52.            Merritt v. Merritt [1970] 1 WLR 1211 (CA). Available at: https://www.lawteacher.net/cases/merritt-v-merritt.php
    53.            Ministry of Science and ICT (MSIT), Korea announces the 2022 Digital New Deal Action Plan, available at: https://www.msit.go.kr/eng/bbs/view.do?bbsSeqNo=42&mId=4&mPid=2&nttSeqNo=626
    54.            Mystakidis, S. (2022). Metaverse. Encyclopedia, 2(1). https://doi.org/10.3390/encyclopedia2010031
    55.            Newton, C. (2021). Mark in the Metaverse. Retrieved from https://www.theverge.com/22588022/...
    56.            Nemko Digital. (2025). UAE AI Regulations: Navigating artificial intelligence regulation in the United Arab Emirates. Retrieved July 13, 2025, from https://digital.nemko.com/regulations/uae-ai-regulations
    57.            Ogundare, Ibukun (2024). Centralized vs decentralized metaverse: Complete guide. Retrieved from https://www.coinspeaker.com/guides/centralized-vs-decentralized-metaverse-complete-guide/
    58.            Poole, J. (2016). Textbook on Contract Law (13th ed.). Oxford University Press.
    59.            Rezadoost, V., & Choudhary, P. (2023). Arbitration Tech Toolbox: Applicable Law, Choice of Courts and Enforcement Issues in Metaverse Disputes. Kluwer Arbitration Blog. https://arbitrationblog.kluwerarbitration.com/...
    60.            Robertson, I. (2022, July 7). The metaverse and South Korea’s digital new deal. Global Government Forum. Retrieved from https://www.globalgovernmentforum.com/the-metaverse-and-south-koreas-digital-new-deal
    61.            Roosevelt III, K. (2019). Certainty versus flexibility in the conflict of laws. In F. Ferrari & D. P. Fernández Arroyo (Eds.), Private International Law (pp. 3–25). Edward Elgar.
    62.            RunSensible. (2025). Lex non cogit ad impossibilia. Retrieved from https://www.runsensible.com/legal-dictionary/...
     63.            Schultz, T. (2008). Carving up the Internet: Jurisdiction, Legal Orders, and the Private/Public International Law Interface. European Journal of International Law, 30(3).
    64.            SEBI. Section 2(h) of the Securities Contracts (Regulation) Act, 1956. https://www.sebi.gov.in/acts/contractact.pdf
    65.            SEBI. (1992). Securities and Exchange Board of India Act, 1992 [Amended 2014]. https://www.sebi.gov.in/sebi_data/...
    66.            Selvi, M. (2022). Regulating Digital Platforms: A Limitation to Freedom of Expression.
    67.            Singh, Priyansha. (2022). Metaverse and Smart Contracts: A Brief Review. Retrieved from [https://www.oodlestechnologies.com/blogs/metaverse-and-smart-contracts:-a-brief-review/]
    68.            Supreme Court of India. Internet and Mobile Association of India v. Reserve Bank of India, Writ Petition (Civil) No.528 of 2018 & No.373 of 2018, Judgment dated 4 March 2020. https://main.sci.gov.in/...
    69.            Supreme Court of India. Internet and Mobile Association of India vs. Reserve Bank of India. https://main.sci.gov.in/...
    70.            UAE Digital Government. (2024). Regulatory framework for the Metaverse. United Arab Emirates Government Portal. Retrieved July 13, 2025, from https://u.ae/en/about-the-uae/digital-uae/regulatory-framework/metaverse
    71.            UK Parliament. House of Commons Library. (2021). Online Safety Bill. https://committees.parliament.uk/...
    72.            UN General Assembly (UNGA). (2018). Resolution A/RES/73/187 on Countering the Use of ICT for Criminal Purposes. https://digitallibrary.un.org/...
    73.            UNICEF. (2019). Child Rights and Online Gaming: Opportunities & Challenges. https://www.unicef-irc.org/...
    74.            Wang, Y., Su, Z., Zhang, N., Xing, R., Liu, D., Luan, T. H., & Shen, X. (2022). A survey on metaverse: Fundamentals, security, and privacy. IEEE Communications Surveys & Tutorials.
    75.            Yahoo! Inc. v. LICRA, 169 F. Supp. 2d 1181 (N.D. Cal. 2001).