مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

هوش مصنوعی داور؛ چشم اندازی از نظام آتی داوری؟!

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زهرا شاکری 1
گلریز مهردار قائم مقامی 2
1 دانشیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، ایران.
2 پژوهشگر دوره دکتری حقوق خصوصی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
10.22034/jlsm.2025.729667
چکیده
هوش مصنوعی (AI) به‌ویژه در حوزه‌های حل اختلاف برخط (ODR) و داوری تجاری بین‌المللی مسببِ تحولاتی است. با پیشرفت الگوریتم‌های یادگیری ماشین (ML) و پردازش زبان طبیعی(NLP)، پرسش اصلی این است که آیا AI می‌تواند نه‌تنها به‌عنوان کمک‌داور بلکه به‌عنوان داور مستقل عمل کند و آیا چنین رویکردی با قوانین بین‌المللی مانند قوانین نمونه آنسیترال و کنوانسیون نیویورک ۱۹۵۸ سازگار است؟ مطالعات نشان می‌دهند که AI می‌تواند با بررسی داده‌های تاریخی، نتایج احتمالی داوری را پیش‌بینی کند. سیستم‌هایی مانند "Smartsettle ONE" از الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای تسهیل مذاکرات و پیشنهاد راه‌حل‌های عادلانه استفاده می‌کنند. در موارد ساده (مانند اختلافات قراردادی مبتنی بر متن)، AI قادر است با استناد به قوانین و رویه‌های داوری، رأی اولیه را صادر کند؛ اما دراین‌راستا چالش‌هایی مانند امکانِ بی‌طرفی و استقلال داور، رعایت تشریفات داوری و اثربخشی و قابلیت اطمینان نسبت به هوش مصنوعی به‌مثابۀ داور وجود دارد که با روشی تحلیلی-توصیفی به بررسی همه این موارد پرداخته شده و هیچ‌یک از این موارد مانع جدی در پردازش سیستم هوش مصنوعی برای داوری تلقی نخواهد شد.
کلیدواژه‌ها
الگوریتم، بلاکچین، داوری، حل‌وفصل اختلافات، هوش مصنوعی

عنوان مقاله English

AI as Arbitrator: A Glimpse into the Future of Arbitration?!

نویسندگان English

Zahra Shakeri 1
Golriz Mohrdar Ghaemmaghami 2
1 Associate Professor, Communication and Media Law Department, Tehran University, Tehran, Iran
2 Researcher in the PhD program in private law, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran.
چکیده English

Artificial Intelligence (AI) is driving transformative changes, particularly in the domains of Online Dispute Resolution (ODR) and international commercial arbitration. With advancements in machine learning (ML) algorithms and natural language processing (NLP), the key question is whether AI can function not only as an assistant to arbitrators but also as an independent arbitrator—and whether such an approach aligns with international frameworks such as the UNCITRAL Model Law and the 1958 New York Convention. Studies indicate that AI can predict potential arbitration outcomes by analyzing historical data. Systems like Smart settle ONE utilizes AI algorithms to facilitate negotiations and propose fair solutions. In straightforward cases (such as text-based contractual disputes), AI is capable of issuing preliminary rulings by referencing arbitration laws and procedures. However, challenges such as ensuring impartiality and arbitrator independence, adhering to procedural fairness, and assessing the efficacy and reliability of AI as an arbitrator remain. Through an analytical-descriptive approach, this study examines these issues and concludes that none of them pose an insurmountable obstacle to the use of AI systems in arbitration.
 

کلیدواژه‌ها English

Algorithm, Blockchain, Arbitration, Dispute Resolution, Artificial Intelligence.
      1.            انصاری، باقر (1401). مطالعه حقوقی تبعیض الگوریتمی، فصلنامه دانش حقوق عمومی، دوره 11، شماره 38، شماره پیاپی 38، دی ماه سال 1401، صص 141-170.
      2.            حبیبا، سعید و مهردار قائم‌مقامی، گلریز (1401). امکان‌سنجی حمایت از الگوریتم‌های به‌کار رفته در هوش مصنوعی در قالب کپی‌رایت: مطالعۀ تطبیقی در اتحادیۀ اروپا و آمریکا، مجله تحقیقات حقوقی دانشگاه شهید بهشتی، دوره 25، شماره 100، صص 87-110.
      3.            حسینی، سیدامیرعلی و هاشمی‌زاده کهنی، سیدعلیرضا (1403). انقلاب دیجیتال در داوری تجاری بین‌المللی؛ بررسی امکان داوری هوش مصنوعی در حل‌وفصلِ اختلافات، فصلنامه پژوهش‌های حقوق اقتصادی و تجاری، دوره 2، شماره 4، صص 191-153.
      4.            مظفری، مصطفی و میرزایی مقدم، مرتضی (1399). امکان‌سنجی داوری اشخاص حقوقی با تکیه بر رویه قضایی، فصلنامه مطالعات آراءِ قضایی، شماره 32، صص 32-15.
      5.            مافی، همایون؛ قناد، فاطمه و اسماعیل‌پور، محمدامین (1402). جایگاه هوش مصنوعی در صحت‌سنجی ادله داوری، مجله تمدن حقوقی ویژه‌نامه هوش مصنوعی، دوره 6، شماره 18، صص 5-24.
      6.            واثقی، محسن (1399). امکان‌سنجی اعطای شخصیت حقوقی به ربات‌های هوشمند با تکیه بر مصوبه اتحادیه اروپا (شخص الکترونیک-2017)، دوره 27، شماره 103، صص 330-307.
       7.            Agrawal, Ajay, Gans Joshoua & Goldfarb (2018). Prediction Machines: The Simple Economics of Artificial Intelligence, pp. 110-164
       8.            Agus, Sudirman, Wahyudi Umar 3, Ahmad Rustan, (2023). The Use of Artificial Intelligence in Dispute Resolution Through Arbitration: The Potential and Challenges, Faculty of Law Muhammadiyah Kendari University, Kendari, Indonesia, Volume 29 Issue 3, September 2023: pp. 570 – 578.
       9.            Bart Totschnig, Eduard Fosch (2020). Law and Artificial Intelligence, Springer, part 2 public law.
    10.            Cass R. Sunstein (2021). Noise: A Flaw in Human Judgment, Little, Brown Spark Pub.
    11.            Contract Management & Digitization, EBREVIA, https://ebrevia.com/contract-management-digitization, Last visited. 01/Jan/2024.
    12.            De Stefano, Valerio (2019). ‘Negotiating the Algorithm’: Automation, Artificial Intelligence and Labour Protection, Comparative Labor Law & Policy Journal, Vol. 41, No. 1. pp. 3-19.
    13.            DISCOAI, DISCO, https://www.csdisco.com/disco-ai, Last visited 01/Jan/2024.
    14.            Edy Suhartono, Moh. Muklis Sulaeman, Hery Suprapto, Bakri, Abid Muhtarom, (2024). The Role of Artificial Intelligence (AI) as a Catalyst for Operational Efficiency Transformation and Product Innovation Disruption in the Startup Ecosystem, technology and Society Perspectives (TACIT)Vol. 2, No. 3, November2024, pp. 278–284.
    15.            Eidenmueller Horst, Faidon Varesis, What is an Arbitration? Artificial Intelligence and the Vanishing Human Arbitrator, (June 17, 2020). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3629145 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3629145
    16.            EvERLAW CLOUD-BASED EDISCOVERY SOFTwARE - LEGAL, CORPORATE, GOVERNMENT SOLUTIONS, https://www.everlaw.com/, Last visited. 01/Jan/2024.
    17.            FAQs - Arbitrator Intelligence, ARB. INTEL., https://arbitratorintelligence.com/faq, Last visited 01/Jan/2024.  https://x.ai/, last visited, 01/Jan/2024.
    18.            Karen McGregor Richmond, Satya M. Muddamsetty, Thomas Gammeltoft‑Hansen, Henrik Palmer Olsen, Thomas B. Moeslund (2023). Explainable AI and Law: An Evidential Survey, Vol. 3, Article No. 1. pp. 1-33.
    19.            Maria Joao MIMOSO (2023). Artificial Intelligence in International Commercial and Investment Arbitration, Societatea de Stiinte Juridice si Administrative (Society of Juridical and Administrative Sciences), vol. 3(2), pp. 156-166, July.
    20.            Maxim Osadchiy, Erika Santini et al. (2024). Algorithmic Justice: The Impact of Artificial Intelligence on International Arbitration Procedures, Stanford Technology Law Revie, Volume 27(3), pp. 412-445, DOI: 10.1562/stlr.2024.0273.412
    21.            Ngo, Steve (2023). Three Heads Are Better Than One? A Discourse On The Number Of Arbitrators And The Notion Of Sole Arbitrator Versus Three-member Tribunal, Indian Journal of Arbitration Law, Volume 11, Issue 2 (2023). pp. 64-86.
    22.            Scherer, Maxi (2019). Artificial Intelligence and Legal Decision-Making: The Wide Open? Study on the Example of International Arbitration, Queen Mary School of Law Legal Studies Research Paper No. 318/2019, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3392669. pp. 539- 573
    23.            Scherer, Maxi (2019). International Arbitration 3.0, How Artificial Intelligence Will Change Dispute Resolution, Austrian Yearbook of International Arbitration 2019; ISBN 978-3-214-04325-4.
    24.            Wasiq & Boris Prastalo (2023). Neural Networks in Investment Arbitration: A Comparative Study of Human vs. Machine Decision-Making, Journal of International Arbitration. Vol. 40(6), pp. 789-812, Kluwer Law International, DOI: 10.54648/JOIA2023056.
    25.            Zafira Hudani (2024). The Benefits and Challenges to Having Artificial Intelligence in Alternative Dispute Resolution, Dispute Resolution Journal, Volume 78, Issue 2 (2024) pp. 205 – 211.