مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

رهیافت‌های تنظیم‌گری محتوا در رسانه‌های اجتماعی: حفاظت از کودکان و نوجوانان در محیط دیجیتال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
علی بهادری جهرمی
استادیار گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
10.22034/jlsm.2025.729665
چکیده
رسانه‌های اجتماعی به‌عنوان یکی از پرکاربردترین ابزارهای دیجیتال، فرصت‌های گسترده‌ای را برای کودکان و نوجوانان فراهم کرده است؛ اما هم‌زمان مخاطراتی همچون دسترسی به محتوای نامناسب، نقض حریم خصوصی، تبلیغات فریبنده و سوءاستفاده از داده‌های شخصی را به همراه داشته است. دراین‌میان، کشورها تلاش کرده‌اند تا با اتخاذ مدل‌های مختلف تنظیم‌گری رسانه‌ای، از کودکان در برابر آسیب‌های فضای مجازی محافظت کنند. این پژوهش، با رویکرد تطبیقی و تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای، در مقام پاسخ به این پرسش که رهیافت مطلوب تنظیم‌گری محتوای رسانه‌های اجتماعی به‌منظور حفاظت از کودکان و نوجوانان در محیط دیجیتال چگونه است، مدل‌های تنظیم‌گری حمایت از کودکان در رسانه‌های اجتماعی را مورد بررسی قرار داده و رویه ایران را در این حوزه ارزیابی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که کشورهای مختلف از چهار مدل اصلی تنظیم‌گری شامل تنظیم‌گری دولتی، خودتنظیمی، تنظیم‌گری مشارکتی و تنظیم‌گری چندسطحی استفاده می‌کنند. راهبرد کشور ما با الگوی تنظیم‌گری دولتی بیشتر قابل تطبیق است که امروز به‌نوعی الگوی سنتی در زمینه تنظیم‌گری رسانه‌ها مبدل شده است. از سوی‌دیگر چالش‌هایی همچون فقدان هماهنگی میان نهادهای نظارتی، ضعف در اجرای مقررات رده‌بندی سنی، عدم تولید محتوای مناسب و اختصاصی‌سازی فضاهای مورد نیاز علاوه بر چالش‌های اجرایی در نظارت بر سکو‌های خارجی مانع از اجرای کارآمد سیاست‌های حمایتی در ایران شده است. براین‌اساس، پژوهش پیشنهاد می‌کند که مدل تنظیم‌گری ایران به‌سمت یک ساختار ترکیبی از تنظیم‌گری مشارکتی و چندسطحی حرکت کند تا ضمن حفظ ارزش‌های بومی، از تجارب بین‌المللی نیز بهره‌مند شود. اصلاحات قانونی، بهبود همکاری بین دولت و شرکت‌های رسانه‌ای، و تقویت تولید محتوا و زیرساخت‌ها و سواد رسانه‌ای برای والدین و کودکان ازجمله راهکارهایی است که می‌تواند تنظیم‌گری رسانه‌های اجتماعی را در ایران مؤثرتر سازد.
 
کلیدواژه‌ها
رسانه‌های اجتماعی
تنظیم‌گری رسانه‌ای
حمایت از کودکان
حمایت از نوجوانان
سیاست‌های نظارت

عنوان مقاله English

Regulatory Approaches to Content Governance in Social Media: Protecting Children and Adolescents in the Digital Environment

نویسنده English

ali Bahadori Jahromi
- Assistant Professor, Department of Public Law, Faculty of Law, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

Social media, as one of the most widely used digital tools, has provided vast opportunities for children and adolescents. However, it has also introduced significant risks, including exposure to inappropriate content, privacy violations, deceptive advertising, and misuse of personal data. In response, countries have sought to protect children from the harms of the digital space by adopting various media regulatory models. This study, using a comparative and analytical approach, examines the regulatory frameworks for child protection in social media and evaluates Iran’s approach in this domain. The findings indicate that countries primarily employ four key regulatory models: state regulation, self-regulation, co-regulation, and multi-level regulation. Iran's regulatory strategy aligns more closely with the state regulation model, which has increasingly become a traditional framework for media governance. However, challenges such as a lack of coordination among regulatory bodies, weak enforcement of age classification regulations, insufficient production of appropriate content, and the absence of tailored digital environments—in addition to difficulties in monitoring foreign platforms—have hindered the effective implementation of child protection policies in Iran. Based on these findings, this study suggests that Iran's regulatory framework should transition toward a hybrid structure that incorporates elements of both co-regulation and multi-level regulation. Such an approach would allow the preservation of local values while also leveraging international best practices. Legal reforms, enhanced cooperation between the government and media companies, strengthened content production and infrastructureand improved media literacy for parents and children are among the key strategies thatcould make social media regulation in Iran more effective.

کلیدواژه‌ها English

Social Media
Media Regulation
Child Protection
Oversight Policies
      1.            آقامحمدی، اکرم و محسنیان، سیدعلی (۱۴۰۱). بازطراحی جایگاه نهاد تنظیم‌گر تبلیغات بازرگانی در ایران، دفتر مطالعات فرهنگی مرکز پژوهش‌های مجلس.
      2.            ابراهیمی، زهرا؛ غفاری، هدی (1400). ارزیابی کارآمدی قوانین و مقررات تبلیغات کالای سلامت در مواجهه با بحران کوید 19؛ مطالعه تطبیقی ایران و بریتانیا، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، شماره ۷۲، ص ۷۵۸.
      3.            حیدری، مهرداد (1401). تنظیم‌گری‌ فضای ‌مجازی درجستجوی ‌معنا، نشریه ‌علوم ‌انسانی ‌اسلامی ‌صدرا‌، شماره40، ص72-81.
      4.            دستورالعمل ارتباطات تجاری در رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر (ساترا)، مصوب ۱۴۰۰ سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.
      5.            زمانیان، مرتضی؛ محمدزاده، احسان؛ ذوالفقاری، امیراحمد و امامیان، سیدمحمدصادق (1397). نظام ‌ملی ‌تنظیم‌گری ‌و ارتباط‌ آن‌ با ‌نظام ‌حکمرانی، مرکز پژوهش‌های‌ مجلس ‌شورای ‌اسلامی، شماره ‌مسلسل15940، ص3.
      6.            قاسم‌زاده، مرتضی و محسنیان، سیدعلی (1402). بررسی ‌ابعاد مسئله ‌تنظیم‌گری ‌خدمات ‌رسانه‌ای ‌صوت و تصویر فراگیر در فضای‌ مجازی ‌و ارائه ‌پیش‌نویس‌ قانونی، مرکز پژوهش‌های‌ مجلس ‌شورای ‌اسلامی، شماره 19254 مسلسل، 6-32.
      7.            قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹، مجلس شورای اسلامی.
      8.            نبی‌زاده، انسیه و احمدی، سیدمحمدصادق (۱۴۰۳). چالش‌ها و راهکارهای حقوقی تنظیم‌گری صوت و تصویر فراگیر در ایران، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، شماره ۵۵، ص ۷۶۱.
       9.            Boyd, D. M. , & Ellison, N. B. (2007). Social network sites: Definition, history, and scholarship. Journal of Computer-Mediated Communication, 13(1), 210-230.
    10.            Castells, M. (2009). Communication power. Oxford University Press.
Committee on the Rights of the Child. (2021). General Comment No. 25 on children’s rights in the digital environment.
    11.            Creech. K. C. (2013). Electro media law and regulation, 6th edition, Newyork: Routledge. DOI: http://doi. org/10. 4324/9780203114124
    12.            Creemers, R. (2016). Cyber China: Upgrading propaganda, public opinion work and social management for the twenty-first century. Journal of Contemporary China, 25(101), 85-101.
    13.            European Commission. (2018). General Data Protection Regulation (GDPR).
    14.            European Commission. (2022). Digital Services Act (DSA).
    15.            Federal Trade Commission Act. (، 2023December 16). Retrieved from Federal Communications commission: http://www. ftc. Gov
    16.            Federal Trade Commission. (2023). Children’s Online Privacy Rules.
    17.            Feintuck, M. , & Varney, M. (2006). Media Regulation, Public Interest and the Law. Edinburgh University Press.
    18.            Feng, Y. (2021). China’s New Personal Information Protection Law and Its Global Implications. International Data Privacy Law, 11(3), 189-204.
    19.            Flew, T. , Martin, F. , & Suzor, N. (2019). Internet regulation as media policy: Rethinking the question of digital communication platform governance. Journal of Digital Media Policy, 9(3), 221-248.
    20.            Gillespie, T. (2018). Custodians of the Internet: Platforms, content moderation, and the hidden decisions that shape social media. Yale University Press.
    21.            Kaplan, A. M. , & Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite! The challenges and opportunities of social media. Business Horizons, 53(1), 59-68.
    22.            Levi-Faur, D. (2011). Regulation and regulatory governance. Handbook on the Politics of Regulation, 1-15.
    23.            Liang, F. (2018). China’s Cybersecurity Law: A Regulatory Perspective. Internet Policy Review, 7(3), 312-329.
    24.            Manovich, L. (2014). The Language of New Media. MIT Press.
    25.            Marsden, C. (2011). Internet Co-Regulation: European Law, Regulatory Governance and Legitimacy in Cyberspace. Cambridge University Press.
    26.            Marsden. C. T. (2011). Internet co-regulation European Law regulatory and legitimacy in cyber space,Newyork: Cambridge University Press. DOI: http://doi. org/10. 1017/CBO9780511763410
    27.            Napoli, P. M. (2019). Social media and the public interest: Media regulation in the disinformation age. Columbia University Press.
    28.            Ofcom. (2023). Online Safety Bill and Child Protection Measures.
    29.            Stockmann, D., & Luo, T. (2017). Which social media facilitate online public opinion in China? Problems of Post-Communism, 64(3), 74-88.
    30.            Zhang, X., & Liu, C. (2020). Regulating digital platforms in China: The evolution of internet governance. Telecommunications Policy, 44(5), 420-438.