مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

ارائه چهارچوب حقوقی- تربیتی پیرامون کاربرد موسیقی در مدارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشکده رفاه، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد علوم تربیتی، دانشکده غیر انتفاعی رفاه، تهران، ایران.
چکیده
کاربرد موسیقی در فرایندهای آموزشی و تربیتی کودکان، به‌ویژه در دوره پیش‌دبستان و دبستان، موضوعی چندوجهی است که نیازمند چهارچوبی حقوقی-تربیتی برای استفاده هوشیارانه است. این پژوهش با هدف ارائه چهارچوبی نظری برای تنظیم مصرف موسیقی در محیط‌های آموزشی، با رویکردی تلفیقی از مبانی حقوقی، تربیتی فطرت‌گرای اسلامی و یافته‌های روان‌شناختی انجام شده است. پژوهش با روش کیفی داده‌بنیاد و بر اساس مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 30 معلم و مسئول آموزشی، به تحلیل نقش موسیقی در پرورش مهارت‌های شناختی، عاطفی و اجتماعی کودکان پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهند که موسیقی مجاز، به‌ویژه با محتوای بومی، سنتی و مذهبی، می‌تواند به ارتقای سلامت روان، کاهش استرس، پرورش حس زیبایی‌شناسی و تقویت هویت فرهنگی و دینی کودکان کمک کند. بااین‌حال، استفاده نادرست از موسیقی ممکن است به افزایش اضطراب، پرخاشگری یا کاهش تمرکز منجر شود. این پژوهش چهارچوبی سه‌محوری پیشنهاد می‌دهد: 1) انتخاب موسیقی هم‌راستا با معیارهای حقوقی و ارزش‌های اسلامی؛ 2) استفاده هدفمند از موسیقی برای تقویت یادگیری و مهارت‌های اجتماعی؛ و 3) نظارت دقیق بر محتوا و مدت‌زمان استفاده با توجه به سن و شخصیت کودکان. این چهارچوب، با استناد به اصل 3 قانون اساسی ایران، مقاوله‌نامه (کنوانسیون) حقوق کودک و اصول فقهی، راهکارهایی عملی برای سیاست‌گذاری آموزشی ارائه می‌دهد که ضمن بهره‌مندی از ظرفیت‌های مثبت موسیقی، از نقض حقوق متربیان جلوگیری می‌کند
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Alternative music education for teaching with music (conscious exposure to the use of music in school education)

نویسندگان English

alireza aminizarin 1
zahra rabbani 2
1 Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Faculty of Welfare, Tehran, Iran.
2 Master of Education, Non-Profit Faculty of Welfare, Tehran, Iran.
چکیده English

The present study, considering the nature and effects of music and the discussion surrounding its use in education and upbringing, has been developed with the aim of consciously addressing the application of music in the upbringing of children, particularly elementary school students, and identifying its potential harms. To this end, a qualitative research study was conducted with an inductive approach, based on the grounded theory method in accordance with the systematic approach of Strauss and Corbin. Therefore, while examining the perspectives of experts and credible sources using the grounded theory method with a systematic approach, the opinions of 30 relevant specialists, who were selected through purposive sampling, were utilized, and semi-structured interviews were conducted with them. Data analysis was performed in three stages: open coding, axial coding, and selective coding. The validity and reliability of the data were confirmed through two methods: participant review and review by non-participant experts. The results indicate that the educational and upbringing environment in schools is influenced by the use of music, albeit with certain limitations. However, the use of music in education can also bring about five types of harms related to the student, environment, media, culture, and knowledge.

کلیدواژه‌ها English

Music
Musica
education
Pathology
      1.            قرآن کریم
      2.            احمدی، رقیه؛ احمدی، مریم؛ اکبری مشیران، زهرا؛ اصغری اقدم، مهسا؛ بهمنی، سارا و جعفری کلیبر، فاطمه (1400). تأثیر موسیقی بر ادبیات کودک و نوجوان. اولین همایش ملی ادبیات کودک و نوجوان، اردبیل.
      3.            احمری، م. (1384). موسیقی در اسلام: بررسی فقهی و تاریخی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
      4.            انصاری، مرتضی (1415ق). کتاب المکاسب. قم: دار الکتاب.
      5.            برنگی، م.، و همکاران (1400). تحلیل برنامه درسی کاوشگری موسیقیایی در برنامه درسی فلسفه برای کودکان. فصلنامه مطالعات برنامه درسی، 15(3)، 45-62.
      6.            جعفری، ع.، و همکاران (1400). موسیقی و آموزش: نگاهی میان‌رشته‌ای به کاربرد موسیقی در تعلیم و تربیت. فصلنامه مطالعات تربیتی، 12(3)، 45-60.
      7.            خجسته، س. (1389). تأثیرات روان‌شناختی موسیقی بر کودکان: مروری بر مطالعات خارجی. مجله روان‌شناسی تربیتی، 8(2)، 23-35.
      8.            سند ملی برنامه درسی (1391). مبانی نظری برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران. تهران: وزارت آموزش و پرورش.
      9.            شورای عالی انقلاب فرهنگی و وزارت آموزش و پرورش. (۱۳۹۰). سند تحول بنیادین آموزش و پرورش [نسخه منتشر‌شده توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی].
  10.            صیرفی، م.، و همکاران (1400). موسیقی و تلاوت قرآن: بررسی نقش تلحین در آموزش دینی. فصلنامه مطالعات قرآنی، 18(2), 33-50.
  11.            عبدالهی خوروش، م. (1386). تأثیرات روان‌شناختی موسیقی بر کودکان. فصلنامه روان‌شناسی تربیتی، 5(1)، 45-60.
  12.            علی‌زاده محمدی، م. و همکاران (1380). کاربرد موسیقی در آموزش: رویکردی روان‌شناختی. تهران: دانشگاه تهران.
  13.            علی‌محمدی، ر. (1398). تأثیر موسیقی‌های نامناسب بر سلامت روان کودکان. فصلنامه روان‌شناسی کودک، 15(4)، 78-92.
  14.            فزایی، س.، و عشایری، م. (1397). تأثیر موسیقی بر خلاقیت کودکان 7 تا 9 ساله شهر تهران. فصلنامه مطالعات تربیتی، 10(1)، 33-48.
  15.            فزایی، س.، و عشایری، م. (1397). موسیقی و تربیت اسلامی: فرصت‌ها و چالش‌ها. فصلنامه تربیت اسلامی، 12(3), 78-92.
  16.            قاسم‌تبار، ح. (1395). موسیقی در فرهنگ ایرانی: نگاهی تاریخی به دوره قاجار. فصلنامه مطالعات تاریخی، 20(1)، 112-130.
  17.            قاسم‌تبار، ح.، و همکاران (1390). تأثیر آموزش موسیقی در مهارت‌های پایه ریاضی کودکان پیش‌دبستانی. مجله آموزش و پرورش، 8(4)، 56-72.
  18.            کلینی، محمد (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
  19.            کیمی‌ین، س. (1380). کاربرد موسیقی در آموزش کودکان. تهران: آموزش.
  20.            محمدی، سارا و حسینی، زهرا (1402). بررسی اثربخشی موسیقی‌درمانی بر کاهش اضطراب و بهبود مهارت‌های اجتماعی کودکان اوتیسمی. فصلنامه علوم روان‌شناختی، 21(4)، 123-136.
  21.            مرادی، ع.، و باقری، م. (1400). تأثیر موسیقی بر یادگیری کودکان: نقش شخصیت و روحیه. فصلنامه روان‌شناسی کودک، 17(4), 65-80.
  22.            نظری، فاطمه؛ شریفی، احمد و کریمی، محمد (1401). تأثیر آموزش موسیقی بر خلاقیت کودکان 7 تا 9 ساله شهر تهران. مجله روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، 27(3)، 245-258.
  23.            نیک‌زاد، ص. (1401). موسیقی در تعلیم و تربیت اسلامی: ابزار یا هدف؟ فصلنامه مطالعات اسلامی تربیت، 10(2)، 33-48.
  24.            ورکیانی، س.، و همکاران (1398). اثربخشی فعالیت‌های تربیت بدنی و هنری با تأکید بر موسیقی بر سلامتی و کاهش اضطراب کودکان پیش‌دبستانی. فصلنامه روان‌شناسی کودک، 14(2)، 78-94.
  25.            یزدی، س. م. ک. (1420ق). العروة الوثقی. قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
    26.            Cheng, L., et al. (2019). The role of music in early childhood education. Early Education Journal, 45(3), 210-225.
    27.            Gillespie, C. W., & Glider, K. R. (2010). Preschool teachers’ use of music to scaffold children’s learning and behaviour. Early Child Development and Care, 180(6), 799–808
    28.            Gudmundsdottir, H. R., Beynon, C., Ludke, K., & Cohen, A. J. (Eds.). (2020). The Routledge companion to interdisciplinary studies in singing: Volume II: Education. Routledge
    29.            Hallam, S. (2010). The power of music: Its impact on the intellectual, social and personal development of children and young people. International Journal of Music Education, 28(3), 269-289.
    30.            Jones, B. D. (2018). Motivating students by design: Practical strategies for professors (2nd ed.). CreateSpace Independent Publishing Platform
    31.            Martins, M., Neves, L., & Rodrigues, P. (2024). Orff-based music training improves motor coordination in children: A randomized controlled trial. Journal of Motor Behavior, 56(5), 512-526.
    32.            Putkinen, V., Tervaniemi, M., & Huotilainen, M. (2024). Musical training enhances auditory and cognitive skills in children: A longitudinal study. Journal of Research in Music Education, 72(3), 289-304.
    33.            Saarikallio, S., Alluri, V., & Maksimainen, J. (2024). Music listening as a resource for adolescent well-being: A person-oriented approach. Psychology of Music, 52(4), 421-435.
    34.            Stock, J. P. J., & Gundlach, M. (2015). Music and social behavior: Impacts on children and adolescents. Journal of Cultural Psychology, 22(4), 567-582.
    35.            United Nations. (1989). Convention on the Rights of the Child. Retrieved from https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention.