مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

رویکرد جرمشناسی فرهنگی بر کارکرد رسانه‌ها در بازنمایی تعصبات ناموسی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران(نویسنده اول)
2 گروه آموزشی مطالعات زنان، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران( نویسنده مسئول)
10.22034/jlsm.2026.2081590.1080
چکیده
هدف از این پژوهش، بررسی کارکرد رسانه‌ها در بازنمایی تعصبات ناموسی و میزان تأثیر آن بر نرخ جرایمی است که از فرهنگ مردسالاری سرچشمه می‌گیرند. پژوهش حاضر با روش تحقیق کیفی با شیوه کتابخانه‌ای با استفاده از اسناد چاپی و بانک‌های اطلاعاتی اینترنتی، صورت گرفته است. برداشت سنتی از جایگاه زن در ایران، منتهی به رفتارهایی متناسب با آن ازجمله میل به قدرت‌نمایی بر زنان از جانب مردان شده است که به‌عنوان تعصب ناموسی توجیه می‌شود. ازآنجایی‌که تداوم آسیب‌های ناشی از این تعصبات با چالش‌های سنتی و فرهنگی اجتماع در ارتباط است، آنچه منجر به توقف چرخه انتقال این باورها و قابل سرزنش دانستن این‌گونه آیین‌هاست استمداد از قدرت تأثیرگذاری رسانه‌ها به‌عنوان ابزار نوین فرهنگ‌سازی است. دراین‌راستا، کشف ارتباط بین جرم و رسانه و طرح پیشنهادات راهبردی، خاستگاه جرم‌شناسی فرهنگی است. سهولت دسترسی به وسایل ارتباط جمعی در سراسر کشور این امکان را به رسانه می‌دهد که با ایجاد هنجارهای مدنی نوین، در اصلاح فرهنگ غلطی که تعصبات نسنجیده‌ را به بهانه ناموس‌پرستی ارزش می‌دانند تأثیرگذار باشد. نظریه‌پردازان جرم‌شناسی فرهنگی با اشاره به نقش رسانه در تغییر یا تثبیت فرهنگ مردسالاری به اثبات رسانده‌اند که بازنمایی جهت‌دار خشونت‌های ناموسی توسط رسانه‌های جمعی تحت تأثیر سیاست‌های عوام‌گرا، جدای از تأثیری که در فرایند شکل‌گیری انگیزه‌های مجرمانه نزد افراد جامعه دارد، برخی از انحرافاتی را که جرم نیستند، مستحق مجازات و مردان را مجریان آن معرفی می‌کند و این شیوه اطلاع‌رسانی، منجر به عادی‌سازی جرایم و خشونت‌هایی می‌شود که با انگیزه ناموسی صورت می‌پذیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A cultural criminology approach to the function of the media in representing honor prejudices in Iran

نویسندگان English

Khatereh Khavari 1
Anahita seifi 2
1 Criminal Law and Criminology, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Ardabil, Iran
2 Department of Women's Studies, Faculty of Social Sciences, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
چکیده English

The purpose of this research is to examine the function of the media in representing honor prejudices and the extent of its impact on crime rates that stem from patriarchal culture. The present study was conducted using a qualitative research method with a library approach using printed documents and internet databases. The traditional perception of women's status in Iran has led to behaviors that are commensurate with it, including men's desire to exert power over women, which is justified as honor prejudice. Since the continuation of the harms caused by these prejudices is related to the traditional and cultural challenges of society, what leads to stopping the cycle of transmission of these beliefs and considering such rituals reprehensible is the use of the influential power of the media as a modern tool for culture-building. In this regard, discovering the connection between crime and the media and proposing strategic suggestions is the origin of cultural criminology. The ease of access to mass media throughout the country allows the media to be effective in correcting a false culture that values ​​unconsidered prejudices under the pretext of honor worship by creating new civic norms. Cultural criminology theorists have pointed to the role of the media in changing or stabilizing the patriarchal culture and have proven that the biased representation of honor-related violence by the mass media under the influence of populist policies, apart from its effect on the process of forming criminal motives among individuals in society, introduces some deviations that are not crimes as deserving of punishment and introduces men as their perpetrators, and this method of information dissemination leads to the normalization of crimes and violence that are committed with honor motives.

کلیدواژه‌ها English

Cultural criminology
Honor prejudices
Media representation
Patriarchal culture
آذری، غلامرضا (1378). تلویزیون در کادر الگوی ارتباطی مالتسکه. فصلنامة پژوهش و سنجش، سال ششم، شماره 19 و 20. صص 201 و 209.
اکبری، رضا و دنیایی، ام کلثوم (1398). جامعه‌شناسی خانواده و آسیب‌های نوپدید آن. تهران: آوای نور.
خالصی، الهام (1388). نقش و اهمیت رسانه‌های جمعی و کارکرد آنها، مجلة اطلاعات سیاسی اقتصادی، شماره 262. ص 282 .
رابینگتن، ارل و واینبرگ، مارتین (1382). رویکردهای نظری هفتگانه در بررسی مسائل اجتماعی. ترجمة رحمت‌اله صدیق سروستانی. تهران: نشر دانشگاه تهران.
راودراد، اعظم (1380). تغییرات نقش زن در جامعه و تلویزیون. مجلة پژوهش زنان، دوره اول. شماره یک. ص 145.
رضایی، محمد و کاظمی، عباس (1387). بازنمایی اقلیت‌های قومی در سریال‌های تلویزیونی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران. دوره 1، شماره چهارم. صص 78-91.
روبرت، وسنو (1401). جامعه‌شناسی فرهنگ، ترجمه مصطفی مهرآیین. تهران: کرگدن.
روجک، کریس (1390). مطالعات فرهنگی. ترجمه پرویز علوی. تهران: ثانیه.
زابلی‌زاده، اردشیر؛ صادقی، جواد و پورجعفری، علیرضا (1401). الگوی روزنامه‌نگاری تلویزیونی در پیشگیری از جرم. دوره 33. شماره یک. (تاریخ مشاهده 20/06/1404) در https://doi.org/10.22034/bmsp.2022.264747
ساروخانی، باقر (1380). درآمدی بر دایره‌المعارف علوم اجتماعی. تهران: کیهان.
شیخاوندی، داور (1386). جامعه‌شناسی انحرافات و مسائل جامعتی ایران، مشهد: مرندیز.
صادقی فسایی، سهیلا و کریمی، شیوا (1384). کلیشه‌های جنسیتی در سریال‌های تلویزیونی ایرانی. پژوهش زنان، ش3 ص72.
صانعی، پرویز (1377). جامعه‌شناسی ارزش‌ها. تهران: گنج دانش.
صلاحی، جاوید (1388). بزهکاری اطفال و نوجوانان، تهران، نشر میزان.
فارال، استفن؛ جکسون، جاناتان و گری، امیلی (1392). نظم اجتماعی و ترس از جرم در دوران معاصر. ترجمه حمیدرضا نیکوکار. تهران: میزان
فریدمن، جین (1381). فمینیسم، ترجمه فیروز مهاجر، تهران: آشیان.
قدمی عزیزآباد، مصیب (1402). تأثیر بازنمایی رسانه‌ای جرم بر دادرسی منصفانه. فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی، سال 35 (3). صص 133 و 139 .
کاظمی، عباس (1387). مطالعات فرهنگی، مصرف فرهنگی و زندگی روزمره در ایران. تهران: جهاد دانشگاهی.
کروتی، دیوید و هوینز. ویلیام (1391). رسانه و جامعه: صنایع، تصاویر و مخاطبان، ترجمه یوسفی، مهدی و مرزانی، رضا. تهران: نشر دانشگاه امام صادق.
کار، مهرانگیز (1379). پژوهشی دربارة خشونت علیه زنان در ایران. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
کسرایی، محمدسالار (1396). بازنمایی نقش اجتماعی زنان در سینمای پس از انقلاب. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال هشتم. شماره 4. صص 8 و 6 .
گسن، ریموند (1385). جرم‌شناسی نظری. ترجمه مهدی کی‌نیا. تهران: مجد.
گیدنز، آنتونی (1386). جامعه‌شناسی. ترجمة حسن چاوشیان. تهران: نی.
مخدومی، امیرطاها (1404). آسیب‌شناسی رسانه در بازنمایی جرم. (تاریخ مشاهده در 25/06/1404) در http://famp.ir/wp-conect/uploads/2021
مظلومان، رضا (1351). سینما و اثرش بر رفتارهای ضد اجتماعی. مجلة دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، شماره یک، دوره 10، صص125 تا 130.
مگوایر، مایک؛ رینر، رابرت و مورگان، راد (1389). دانشنامه جرم‌شناسی آکسفورد. ترجمه حمیدرضا ملک محمدی. تهران: میزان.
ون زونن، لیزبت (1383). رویکردهای فمینیستی به رسانه‌ها. ترجمه محمدرضا حسن‌زاده و حسن رئیس‌زاده. فصلنامه رسانه، سال پانزدهم، شماره 57. ص171.
ویلیامز، ماتیو (1391). بزهکاری مجازی: بزه، انحراف و مقررّات‌گذاری برخط، مترجمان امیرحسین جلالی فراهانی و محبوبه منفرد. تهران: میزان.
ویندال، سون؛ اولسون، جین و سیگنایرز، بنو (1376). کاربرد نظریه‌های ارتباطات. ترجمه علیرضا دهقان. تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.
Bailey, Olgat; Cammaerts, Bart and Carpentier (2017). Understanding Alternative Media: Open University Press.
Bandrillard J, (1985). The Ecstasy of Communieation, In Postmodernism, Culture, Pluto Prees, London, UK.
Carll, Elizabeth (2003). News Portrayal of Violence and Women. American Behavioral Scientist. Vol 46: Sage Pub.
F. Sharf, Susan. (2009). Feminist Criminology. In Miller. J.M, 21 Century Criminology. Volume 1. London, UK: SAGE Publication.
Ferrell, J; Hayward. K&Young. J (2008). Cultural Criminology: An Invitation. London: SAGE Publications.
Friedman, L. J. (1977). Sex role stereotyping in the mass media. Garland: An annotated bibliography
Greer, Chris (2011). News Media Criminology: The Sage Handbook of Criminological Theory.
Hall, S. (2003). Representation & the media [Video]: Media Education Foundation.
Hall, S. and S. Jhally (2007). Representation and Media. Northampton. MA: Media Education Foundation.
Hayward, Keith. (2012). Five Spaces of Cultural Criminology. (ISTD), London, UK: University Press on behalf of Crime and Justice Studies.
Naylor, B. (2001). Reporting violence in the British print media: Gendered stories. The Howard Journal.
O'Brien, M & Yar, M (2008). Criminology: The Key Concepts. Milton Park: Routledge.
Rubington, E., & Weinberg, M. S. (2015). Deviance: The Interactionist Perspective (11 Th Ed): Routledge.
Sawitri. Saharso (2003). Culture, Tolerance and Gender. European Journal of Women'sStudies. Vol. 10. Sage Pub.
Singer, Alex, et al. (2019). Economic anxieties, fear of crime, and punitive attitudes in Latin Americ: Sage Journal. Vol. 22, issue 2. pp: 181–206.
Surette, Ray (2015). Media, Crime and Criminal Justice: Images, Realities and Policies. Gengage Learning.
 Trudy, Mercadal, (2023), Media and crime, https://www.ebsco.com/research-starters/communication-and-mass-media/media-and-crime
Van Zoonen. L (1998). One of the girls? The changing gender of journalism. In C. Caret et al. (Eds) News, Gender and Power. London: Routledge, pp.33-46.