مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

بازنمایی قتل‌های ناموسی در ایران؛ علت‌ها و راهکارها (بانگاهی بر فیلم سینمایی مغزهای کوچک زنگ زده)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی گروه حقوق جزا و جرم شناسی، پژوهشگر مرکز تحقیقات حقوق، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران
2 استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی، مرکز تحقیقات حقوق، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران
10.22034/jlsm.2026.2085621.1097
چکیده
قتل‌های ناموسی به‌عنوان یکی از شدیدترین اشکال خشونت جنسیتی در جوامع مردسالار و سنتی، عمدتاً با انگیزه حفظ آبرو و غیرت خانوادگی رخ می‌دهند. این پژوهش با هدف بررسی ابعاد جرم‌شناختی، بزه‌دیده‌شناختی و سیاست جنایی قتل‌های ناموسی در ایران انجام شده و به‌ویژه نحوه بازنمایی این پدیده را در فیلم سینمایی مغزهای کوچک زنگ‌زده هومن سیدی تحلیل می‌کند. روش پژوهش توصیفی و تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که قتل‌های ناموسی عمدتاً درون خانواده رخ می‌دهند، قربانیان بیشتر زنان جوان و مرتکبان خویشاوندان مذکر نزدیک (پدر، برادر، همسر) هستند. در فیلم مغزهای کوچک زنگ‌زده، این الگو به‌وضوح دیده می‌شود؛ جایی که شهروز به‌عنوان کوچک‌ترین عضو خانواده، مامور خفه کردن خواهرش شهره می‌شود تا از مجازات سبک‌تر بهره ببرد. سکانس قیچی کردن موهای شهره توسط برادران نیز نمادی از کنترل شدید بدن زن و سلطه مردانه است که در نهایت به خشونت منجر می‌شود. مرتکبان اغلب عمل خود را نه جرم، بلکه تکلیفی اخلاقی و ضروری برای پاک‌سازی شرافت خانوادگی می‌دانند و هیچ پشیمانی نشان نمی‌دهند. عوامل تسهیل‌کننده شامل باورهای فرهنگی سنتی، فقر و حاشیه‌نشینی و خلأهای قانونی (مانند معافیت پدر از قصاص و ماده ۶۳۰ قانون مجازات اسلامی) است. فیلم با نمایش واقع‌گرایانه چرخه خشونت در یک خانواده حاشیه‌نشین، این عوامل را به‌خوبی بازنمایی کرده و نشان می‌دهد چگونه محیط جرم‌خیز و بی‌قانونی، قتل ناموسی را به‌عنوان پاسخی مشروع تثبیت می‌کند.نتایج پژوهش تاکید دارد که برای مقابله موثر با این پدیده، لازم است قوانین تسهیل‌گر اصلاح شود، قتل ناموسی به‌عنوان جرم مستقل جرم‌انگاری گردد، حمایت‌های اجتماعی از زنان در معرض خطر تقویت شود و برنامه‌های فرهنگی برای تغییر نگرش نسبت به مفاهیم غیرت و ناموس اجرا گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Representation of Honor Killings in Iran: Causes and Solutions(With a Focus on the Movie “Maghzhaye Kouchake Zangzadeh”)

نویسندگان English

Zahra Eghbali 1
Jamal Beigi 2
1 Ph.D Student in Criminal Law & Criminology Department, Researcher of Law Research Center, Maragheh Branch, Islamic Azad University, Maragheh, Iran
2 Professor, Department of Criminal Law & Criminology, Law Research Center, Maragheh Branch, Islamic Azad University, Maragheh, Iran
چکیده English

Honor killings, as one of the most severe forms of gender-based violence in patriarchal and traditional societies, occur mainly with the motive of preserving family honor and jealousy. This research aims to investigate the criminological, criminological, and criminal policy dimensions of honor killings in Iran, and in particular analyzes the representation of this phenomenon in the film Rusty Little Brains by Hooman Seydi. The research method is descriptive and analytical and based on qualitative content analysis. The findings show that honor killings mainly occur within the family, with most victims being young women and perpetrators being close male relatives (father, brother, husband). In the film Rusty Little Brains, this pattern is clearly seen; where Shahroz, as the youngest member of the family, is ordered to strangle her sister Shohreh in order to benefit from a lighter punishment. The sequence of the brothers cutting Shohra’s hair also symbolizes the intense control of women’s bodies and male dominance that ultimately leads to violence. Perpetrators often view their actions not as crimes but as moral and necessary duties to cleanse the family’s honor, and show no remorse. Facilitating factors include traditional cultural beliefs, poverty and marginalization, and legal loopholes (such as the father’s exemption from qisas and Article 630 of the Islamic Penal Code). By realistically depicting the cycle of violence in a marginalized family, the film well represents these factors and shows how a criminal and lawless environment establishes honor killing as a "legitimate" response. The research results emphasize that in order to effectively confront this phenomenon, it is necessary to reform facilitating laws, criminalize honor killing as an independent crime, strengthen social support for women at risk, and implement cultural programs to change attitudes towards the concepts of honor and jealousy.

کلیدواژه‌ها English

Honor Killing
Criminal Policy
Criminology
Victimology
Maghzhaye Kouchake Zangzadeh

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 مهر 1405