مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

بازشناسی مولفه‌های سازنده خبر جعلی بر اساس سوره یوسف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه تهران
2 دکترای علوم ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، گروه ارتباطات اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/jlsm.2026.2065736.1031
چکیده
قرآن کریم به مثابه کتاب راهنمای بشر، دربردارنده همه ابعاد حیات فردی و جمعی است. این ویژگی قرآن کریم، نه مقید به زمین خاصی شده است و نه محدود به زمان معینی، بلکه در پهنای حیات بشر و گستره سرزمین‌ها صادق است. از این رو، در مواجهه با پدیده‌های نوپدید، رجوع به قرآن کریم و تلاش برای فهم و گشودن پیچیدگی‌های آنها با بهره‌گیری از معانی و مضامین مربوط به موضوع در قرآن کریم، می‌تواند به یافتن بینش‌ها و جهت‌گیری‌های اثربخشی در حوزۀ نظر و عمل بینجامد. مسالۀ دستکاری اطلاعات در رسانه‌های جمعی و اجتماعی و تولید و انتشار اخبار جعلی از جمله مسائل بسیار حاد و مبتلابه در جهان رسانه‌ای‌شده و شبکه‌ای‌شدۀ امروز است که نیازمند مواجهۀ متناسب رسانه‌ای، ارتباطی و اجتماعی است. این مقاله بر داستان زندگی حضرت یوسف (ع)، تمرکز دارد که نمونه‌هایی قرآنی-تاریخی از دستکاری اطلاعات در آن روایت شده است. سه دسته از آیات سوره یوسف که در آنها خبری ساختگی دیده می‌شود (داستان خورده‌شدن حضرت یوسف توسط گرگ‌ها، دروغ زلیخا مبنی‌بر تعرض حضرت یوسف به او و ماجرای ساختگی دزدی جام عزیز مصر توسط بنیامین) مبنا قرار گرفته شده  و تلاش شده است با یافتن مشترکات این داستان‌ها، شیوه ساخت خبر جعلی شناسایی شود.
با استفاده از روش تحقیق موضوعی در قرآن کریم پس از شناسایی دسته‌های سه‌گانه مذکور از آیات، در فرایندی مقایسه‌ای و با ‌نگاهی به چارچوب مفهومی پژوهش تلاش شده است تا ویژگی‌های مشترک برسازنده خبر جعلی در این آیات شناسایی شود. یافته‌های حاصل از تحلیل نشان می‌دهد اگرچه هر سه روایت ذکرشده در این آیات، اشکالی از اخبار جعلی را نشان می‌دهند، اما کارکردهای هر یک از این اخبار جعلی و نتایجی که در بردارند، متفاوت‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Recognition the Fake News Components Based on the Holy Quran Verses

نویسندگان English

Abdollah Bicharanlou 1
Mahdi Kashefi fard 2
2 Mahdi Kashefi fard, PhD in Communications Science, Faculty of Social Science, The University of Tehran.
چکیده English

The Holy Quran, as a guidebook for mankind, encompasses all aspects of individual and social life. This characteristic of the Holy Quran is not limited to a specific land or a specific time, but is true across the History of human life and the all lands.
Therefore, when faced with emerging phenomena, referring to the Holy Quran and trying to understand and unravel their complexities by finding the meanings and themes related to the subject in the Holy Quran can lead to find effective insights and directions theoretically and in practice.
The issue of disinformation in mass and social media and the production and dissemination of fake news are among the most acute and pervasive issues in today's mediatized and networked world, requiring appropriate media, communication, and social confrontation.
This article focuses on the life story of Prophet Joseph (PBUH), which narrates Quranic-historical examples of disinformation. Three groups of verses from Surah Yusuf in which fake news is seen (the story of Prophet Joseph being eaten by wolves, Zulaykha's lie that Prophet Joseph assaulted her, and the fake story of Benjamin stealing the precious Egyptian cup) are used as a basis to identify the method of creating fake news by finding the commonalities of these stories.

کلیدواژه‌ها English

The Holy Quran
Surah Yusuf
fake news
Disinformation

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 اردیبهشت 1405