مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

پیشگیری وضعی از جرایم مرتبط با رمزارزها در حقوق ایران (با تأکید بر الگویِ کلارک)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری تخصصی حقوق کیفری و جرم شناسی از دانشگاه تهران. تهران-مدرس دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی
2 کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، تهران.
10.22034/jlsm.2026.2065010.1023
چکیده
تحولاتِ سریع در عرصه فناوری‌های مالی و گسترش استفاده از رمزارزها، علاوه بر مزایای اقتصادی و نوآورانه، بستر مساعدی برای ارتکاب جرایم پیچیده‌ای چون پول‌شویی، کلاهبرداری اینترنتی، تأمینِ مالیِ تروریسم و فرار مالیاتی فراهم ساخته است. ویژگی‌هایی همچون ناشناسی کاربران، فرامرزی بودن تراکنش‌ها و فقدان مرجع نظارتی متمرکز، ضرورت بازاندیشی در سیاست جنایی ایران را دوچندان می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفیتحلیلی و با تمرکز بر الگویِ پیشگیری وضعیِ کلارک، به بررسی راهبردهای حقوقی و نهادی در پیشگیری از جرایم مرتبط با رمزارزها می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که موفقیت در این حوزه مستلزم اتخاذ تدابیر چندلایه‌ای همچون: تدوین مقررات شفاف و جرم‌انگاری پیش‌دستانه، رسمیت‌بخشی به صرافی‌های قانونی، تقنین جامع در زمینه ارزهای دیجیتال، طراحی رمزارز ملی، ثبت و بیمه‌پذیری مالکیت رمزارزی، و توسعه زیرساخت‌های نظارتی و فناورانه است. همچنین، هم‌افزایی میان پیشگیری اجتماعی و پیشگیری وضعی، با تأکید بر آموزش عمومی و ارتقای سواد حقوقی و دیجیتال شهروندان، شرط لازم برای کاهش بسترهای بزهکاری و افزایش تاب‌آوری حقوقی در برابر تهدیدهای نوظهور دیجیتال است. براین‌اساس، تلفیق سیاست‌های کیفری، تقنینی و اجتماعی در قالب مدیریتی هماهنگ و چند نهادی، تنها راهکار مؤثر برای مهار جرایم رمزارزی در نظام حقوقی ایران محسوب می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Prevention of Cryptocurrency-Related Crimes in Iranian Law; (Case Study of Social and Situational Prevention

نویسندگان English

adnan omrani far 1
Yeganeh Birang 2
1 Graduated with a PhD in Criminal Law and Criminology from the University of Tehran. Tehran-Teacher, Central Tehran Azad University Branch
2 Master's degree in Criminal Law and Criminology, Islamic Azad University, South Tehran Branch, Tehran.
چکیده English

The rapid development of financial technologies and the widespread use of cryptocurrencies, while offering economic and innovative advantages, have simultaneously created fertile ground for sophisticated crimes such as money laundering, cyber fraud, terrorist financing, and tax evasion. Characteristics such as user anonymity, cross-border transactions, and the absence of centralized oversight highlight the necessity of rethinking Iran’s criminal policy in this domain. This study, conducted through a descriptive analytical method and grounded in Clarke’s situational crime prevention model, examines legal and institutional strategies to prevent cryptocurrency-related crimes. Findings indicate that effective prevention requires a multi-layered approach, including the enactment of transparent regulations and preemptive criminalization, the formal recognition of licensed cryptocurrency exchanges, comprehensive legislation on digital assets, the development of a national cryptocurrency, the registration and insurance of cryptocurrency ownership, and the establishment of technological and regulatory infrastructures. Furthermore, the integration of social and situational preventionparticularly through public education and the enhancement of citizens’ legal and digital literacy emerges as a necessary condition for reducing criminogenic opportunities and strengthening legal resilience against emerging digital threats. Accordingly, the integration of criminal, legislative, and social policies within a coordinated, multi-institutional framework is the only effective pathway for controlling cryptocurrency-related crimes in the Iranian legal system.

کلیدواژه‌ها English

Cryptocurrencies
situational prevention
social prevention
Clarke&‌rsquo
s model
preemptive criminalization
criminal policy in Iran
انصاری پیرسرایی، زربخش و شاه‌بهرامی، اسدالله (1393)، «ضرورت استفاده از سیستم‌های تشخیص پول‌شویی در بانکداری الکترونیکی»، مجله روند، سال بیست و یکم، شماره 68.
ایزدی، زهرا؛ ارزانیانی، نسترن (1398)، «پیشگیری از جرایم پول‌شویی و کلاه‌برداری در بستر استفاده از رمزارزهای جهانی»، فصلنامه رهیافت پیشگیری، دوره دوم، شماره 1.
بک، اولریش (1388)، جامعه در مخاطره جهانی، ترجمه محمدرضا مهدی‌زاده، تهران: انتشارات کویر.
پرادل، ژان (1399)، تاریخ اندیشه‌های کیفری، ترجمه علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، تهران: سمت.
توحیدی‌فرد، محمد (1380)، «فرایند جهانی شدن حقوق کیفری»، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره پنجم، شماره 21.
جلالی‌فراهانی، امیرحسین (1384)، «پول‌شویی الکترونیکی»، مجله حقوق اسلامی، شماره 4.
حسینی، حسین و افشین‌آذری، متین (1394)، «پیشگیری از جرم پول‌شویی در نظام پولی و بانکی»، مجله آموزه‌های حقوق کیفری، شماره 10.
خلیل‌پاجی، عارف (1403)، ارزهای مجازی(جهانی شدن بزهکاری و سیاست جنایی)، تهران: انتشارات میزان.
خلیلی‌پاجی، عارف (1398)، «امکان‌سنجی تأمین مالی تروریسم در پرتو ارزهای مجازی»، مجموعه همایش بین‌المللی ابعاد حقوقی و جرم‌شناسی تروریسم، تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.
خلیلی‌پاجی، عارف و شاملو، باقر (1400)، جرم‌انگاری در حوزه رمزارزها. آموزه‌های حقوق کیفری، 18(21)، 29-68.
رهامی، محسن (1392)، اقدامات تأمینی و تربیتی، تهران: نشر میزان.
شاملو، باقر و خلیلی‌پاجی، عارف (1394)، «مجازی شدن بزهکاری یقه‌سفیدی در پرتو اعضای مجازی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 84، شماره 110.
شعبانی، امیرمحسن؛ محسنی دهکلانی، محمد و ابراهیمی، سعید (1394)، «بررسی تطبیقی قانونی‌سازی بیت‌کوین»، پژوهش‌نامه حقوق تطبیقی، دوره 4، شماره 5.
شعبانی، امیرمحسن؛ محسنی دهکلانی، محمد و ابراهیمی، سعید (1399)، «بررسی تطبیقی قانونی‌سازی بیت‌کوین»، پژوهش‌نامه حقوق تطبیقی، دوره 4، شماره 5.
قائمی اصل، محمد؛ ابوالحسنی؛ سلامه و فرهود، نغمه (1403)، پیشگیری از فعالیت مجرمانه مرتبط با ارزهای مجازی در سیاست جنایی ایران در راستای مدیریت بازارهای ارزهای مجازی. پژوهش های بازاریابی اسلامی، 2(3)، 27-43.
کریمی، محمدرضا؛ بارانی، محمد و آشوری، محمد (1403)، کاربرد سیاست‌های اقتصاد رفتاری و تلنگرها در پیشگیری وضعی از فرار مالیاتی در ایران. فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران، 3(4)، 307-325.
کی‌نیا، سیدمهدی (1369)، مبانی جرم‌شناسی، تهران: دانشگاه تهران.
ماتسوراء، جفری آ.ج. (1398)، «تأثیر رمزارز بر مقررات ارز (پول) سنتی»؛ ترجمه و تحقیق سعید سیاه‌بیدی کرمانشاهی و همکاران، فصلنامه علمی-تخصصی پژوهش‌نامه حقوق فارس، شماره 2.
میر‌محمدصادقی، حسین و لکی، زینب (1398)، «رویکردی نوین بر ارجاع کیفری در پرتو اصل وصف‌گذاری منصفانه»، پژوهش حقوق کیفری، دوره 7، شماره 27.
نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین (1388)، کیفرشناسی نو، جرم‌شناسی نو؛ درآمدی بر سیاست جنایی مدیریتی خطرمدار، در: تازه‌های علوم جنایی (مجموعه مقالات)، زیر نظر علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، تهران: انتشارات میزان.
نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ حبیب‌زاده، محمدجعفر و بابایی، محمدعلی (1383)، «جرایم مانع (جرایم بازدارنده)»، فصلنامه مدرس علوم انسانی (ویژه‌نامه حقوق)، شماره 37.
Clarke, Ronald V.; Eck J, (2003), Become a Problem-solving Crime Analyst in 55 Steps, London: Jill Dando Institute of Crime Science; UCL,.
Tian, Y., Zhang, Y., Minchin, R. E., Asutosh, A., & Kan, C. (2019), An innovative infrastructure financing instrument: Blockchain-based tokenization. Unpublished manuscript.
Zhang, Z. (2021), Research on legal risks of legal digital currency. Unpublished manuscript.