مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

الگوی مخاطب شناسی زنان ایرانی در خصوص سریال های تلویزیونی و نمایش خانگی: بررسی دیدگاه مدیران رسانه و نخبگان ارتباطات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
پروین طالبی نیا 1
ناصر باهنر 2
امرالله امانی کلاریجانی 3
1 گروه علوم ارتباطات اجتماعی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران
3 گروه علوم ارتباطات اجتماعی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jlsm.2026.2083836.1086
چکیده
در جهانی که تنوع رسانه‌ها و منابع سرگرمی روزافزون است، پژوهش حاضر با هدف شناسایی الگوی مخاطب‌شناسی زنان ایرانی در خصوص سریال‌های تلویزیونی و نمایش خانگی و درک نیازها و انگیزه‌های این طیف به‌عنوان یکی از حساس‌ترین گروه‌های مخاطبی، با استفاده از روش کیفی و رویکرد گرندد تئوری انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق با 13 نفر از خبرگان رسانه و مدیران ارتباطات جمع‌آوری و تحلیل گردید. یافته‌ها نشان داد که عوامل جذب زنان به تلویزیون عمدتاً حول ارزش‌های خانواده‌محور، لزوم ارتقاء و رشدیافتگی زنان، و تناسب محتوا با فرهنگ ایرانی-اسلامی می‌چرخد ، در حالی که نمایش خانگی با اتکا به کیفیت بالاتر ساخت، حضور بازیگران حرفه‌ای (سلبریتی‌ها)، تنوع شخصیت‌های زن (از جمله زن قهرمان)، و ریتم داستانی جدیدتر، رضایت مخاطبان جوان‌تر و مدرن‌تر را جلب می‌کند. چالش‌های تلویزیون در این عرصه شامل تصویر ناقص و مردانه از زن ایرانی، ضعف در انگاره‌سازی، نقش‌های منفعل برای زنان، و محدودیت‌های نظارتی است ؛ و در مقابل، چالش‌های نمایش خانگی عمدتاً به عدم بازنمایی واقعیت‌های جامعه، ترویج الگوهای منفی، افزایش خشونت، و فاصله گرفتن از ساختارهای ارزشی-فرهنگی مربوط می‌شود. تیپ‌شناسی مخاطبان نیز تمایز نسلی و فرهنگی را آشکار ساخت، به‌طوری که زنان مذهبی، میانسال، مسن‌تر، خانواده‌محور و روستایی مخاطب اصلی تلویزیون محسوب می‌شوند و زنان جوان، تحصیل‌کرده، شهرنشین، مدرن و آشنا با تکنولوژی‌های روز گرایش بیشتری به نمایش خانگی دارند. در نهایت، پژوهش حاضر بر لزوم پر کردن شکاف میان ارزش‌های فرهنگی و نیاز به بازنمایی‌های پیچیده و باکیفیت تأکید می‌کند تا بتوان الگویی بومی برای تولید محتوای اثرگذار برای زنان ایرانی تدوین نمود.
کلیدواژه‌ها
سریال‌ تلویزیونی
نمایش خانگی
مخاطب شناسی
زن ایرانی

عنوان مقاله English

The Audience Analysis Pattern of Iranian Women Regarding Television and Home Video Network Series: An Examination of Media Managers' and Communication Elites' Perspectives

نویسندگان English

Parvin Talebinia 1
Naser Bahonar 2
Amrollah Amani Kalarijani 3
1 Department of Social Communication Sciences, ET.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Department of Culture and Communication, Imam Sadiq University, Tehran, Iran
3 Department of Social Communication Sciences, ET.C., Islamic .Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

In a world of increasing media diversity and entertainment sources, this research aimed to identify the audience analysis pattern of Iranian women regarding television and Home Video Network (HVN) series and to understand the needs and motivations of this sensitive, influential audience group. The study employed a qualitative methodology using the Grounded Theory approach. Data was collected and analyzed through in-depth interviews with 13 media experts and communication managers. The findings reveal that attraction factors to Television primarily revolve around family-centric values, the necessity of women's personal and developmental growth, and content alignment with Iranian-Islamic culture. Conversely, the Home Video Network (HVN) appeals to younger and more modern audiences by leveraging higher production quality, professional actors (celebrities), diversity in female characters (including female protagonists), and newer narrative rhythms. Challenges for Television in this context include an incomplete and male-dominated image of Iranian women, weakness in ideation/agenda-setting, passive roles for female characters, and excessive regulatory constraints. In contrast, HVN's challenges mainly relate to the misrepresentation of social realities, promotion of negative role models, increased on-screen violence, and deviation from socio-cultural value structures. Audience Typology further revealed a generational and cultural distinction: religious, middle-aged/elderly, family-oriented, and rural women constitute the main TV audience, while young, educated, urban, modern women with diverse tastes and familiarity with new technologies show a greater inclination toward HVN. Finally, this study emphasizes the need to bridge the gap between cultural values and the demand for complex, high-quality representations to formulate an indigenous model for effective content production targeting Iranian women.

کلیدواژه‌ها English

Television Series
Streaming Services
Audience Analysis
Iranian Women
تابش، علیرضا (1397). مدل تعهد مخاطب ایرانی به سریال‌های نمایش خانگی در شبکه اجتماعی اینستاگرام: مطالعه موردی سریال شهرزاد، فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات. ویژه‌نامه سینما دیجیتال. صص 47–75.
ترابی فارسانی، سهیلا (1398). زن ایرانی در گذار از سنت به مدرن. تهران: نشر نیلوفر.
جعفری هفتخوانی، نادر؛ رحیمی، عباس (1401) شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر نارضایتی مشتریان به منظور طراحی راهبردهای رقابتی (مورد مطالعه: سکوهای ویدئوی درخواستی (VOD) در ایران. پژوهش‌های مدیریت راهبردی، 28:(84) 178–155.
ذکایی، محمدسعید و کرمی، محمدتقی و فرزادمنش، شیما (1399). بازنمایی زندگی روزمره خانوادگی زنان ایرانی در اینستاگرام. فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، دوره ۶، شماره ۲۳، صفحات ۱–۵۲.
رهبرمهرپو، بهناز و رشیدی، احتشام و دانایی، ابوالفضل (1401). مدل‌سازی تأثیر رسانه‌های اجتماعی در بازنمایی هویت ایرانی–اسلامی زنان. فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، دوره ۸، شماره ۳۱، صفحات ۱۰۹–۱۴۱.
شاکری‌نژاد، محسن (1397). بازنمایی الگوی حجاب و عفاف در سریال‌های سیمای جمهوری اسلامی ایران، شاخص‌های عفاف و حجاب. فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، 83، صص 31–52.
طالبی، علیرضا و کاوسی، فاطمه (۱۳۹۸). شبکه‌های نمایش خانگی در ایران: تهدیدها، فرصت‌ها و سیاست‌های پیشنهادی. رسانه و فرهنگ، دوره 1، شماره 9، صفحات ۱۷۷-۲۰۲.
گنجی، بهرخ (1400). بررسی ویژگی مخاطب تلویزیون در عصر جدید رسانه‌ای. فصلنامه آینده‌پژوهی رسانه، 2، صص 81–103.
لاهیجی، شهلا و کار، مهرانگیز (1387). شناخت هویت زن ایرانی در گستره پیش تاریخ و تاریخ (جلد ۲). تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
فرقانی، محمد مهدی. (۱۳۸۵). مقدمه‌ای بر نظریه‌های رسانه. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
محبی، محمود و کریمی، محمد و فلاح، فاطمه (۱۴۰۰). تحلیل رقابت محتوایی و مدل‌های کسب و کار سریال‌های نمایش خانگی با تلویزیون دولتی. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، دوره 4، شماره 13، صفحات ۱۵۳-۱۸۰.
محمدی، جمال (۱۳۸۷). مخاطبان و مجموعه‌های تلویزیونی (قرائت‌های زنان از مجموعه‌ پرواز در حباب). تحقیقات فرهنگی ایران، دوره 1، شماره 2، صفحات ۷۹-۱۱۰.
معین‌الدینی، منصوره (1396). هویت زن ایرانی در گذار از سنت به مدرنیته. گزارش نشست علمی-تخصصی، انجمن جامعه‌شناسی ایران.
مک‌کوایل، دنیس (1380)، مخاطب‌شناسی، ترجمه مهدی منتظر قائم. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
مک‌کوایل، دنیس (1385). مخاطب‌شناسی. ترجمه مهدی منتظرقائم. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
میرحاجی، سیدمهدی (1395). درآمدی بر مخاطب‌شناسی تلویزیون با روش فراترکیب پژوهش‌های دانشگاهی. فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، 4، صص 99 – 123.
ویسبورد، سیلویو (1400). ارتباطات: یک‌پسارشته. ترجمۀ محسن گودرزی. تهران: پژوهشگاه، فرهنگ، هنر و ارتباطات.
Briggs, Matt (2010). Television, Audiences, and Everyday Life. England: Open University Press.
Hall, S. (1997). Encoding and Decoding in the Television Discourse. CCCS Stenciled Paper Birmingham, UK: University of Birmingham.
McQuail, D. (2010). McQuail's Mass Communication Theory. (Translated by Parviz Ejelali). Tehran: Markaz-e Motale'at va Tahqiqat-e Rasaneha.
Wayne, M. L. (2018). Netflix, Amazon, and branded television content in subscription video on-demand portals. Media, Culture & Society, 40(5), 725–741.
Waisbord, S. (2021). Communication: A Post-Discipline (M. Goodarzi, Trans.). Tehran: Institute for Research on Culture, Art and Communication. (Original work published 2019).
Forghani, M. M. (2006). An introduction to media theories. Media Studies and Development Office.
Ganjei, B. (2021). Examining the Characteristics of Television Audiences in the New Media Era. Media Futures Research Quarterly, 2, 81-103.
Jafari Haftkhani, N., & Rahimi, A. (2022). Identifying the Components Affecting Customer Dissatisfaction for Designing Competitive Strategies: A Case Study of Video on Demand (VOD) Platforms in Iran. Strategic Management Research, 28(84), 155-178.
Lahiji, S., & Kar, M. (2008). Understanding the identity of Iranian women in prehistory and history (Vol. 2). Roshangaran & Women's Studies Publications.
Mirahaji, Seyed Mahdi (2016). An Introduction to Television Audience Studies Using the Meta-Synthesis Method of Academic Research. Journal of Communication Research, 4, 99-123.
Moeinoddini, M. (2017). Iranian women's identity in transition from tradition to modernity. Report of Scientific-Specialized Meeting, Iranian Sociology Association.
Mohebi, M., Karimi, M., & Fallah, F. (2021). Analysis of content competition and business models of VOD series with state television. Interdisciplinary Studies in Humanities, 4 (13), 153-180.
Mohammadi, J. (2008). Audiences and television series (Women's readings of Parvaz dar Hobab series). Iranian Cultural Research, 1 (2), 79-110.
Papathanasopoulos, Athanasis & Varoutas, Dimitris (2024). On the competition between Video OTT platforms vs Traditional TV: A niche case study in Greece. Telematics and Informatics Reports 16.
Rahbar Mehrpoo, B., Rashidi, E., & Danaei, A. (2022). Modeling the impact of social media on the representation of Iranian-Islamic identity of women. New Media Studies, 8 (31), 109-141.
Shakeri Nejad, M. (2018). The Representation of the Model of Hijab and Modesty in the Series of the Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB): The Indicators of Modesty and Hijab. Quarterly Journal of the Women and Family's Socio-Cultural Council, 21(83), 31-52.
Tabesh, Alireza (2018). The Model of Iranian Audience's Commitment to Home-Video Series on the Instagram Social Network: A Case Study of the Series "Shahrzad". Quarterly Journal of Cultural and Communication Studies, Special Issue on Digital Cinema, pp. 47-75.
Talebi, A., & Kavosi, F. (2019). Video-on-demand networks in Iran: Threats, opportunities, and suggested policies. Media and Culture, 1 (9), 177-202.
Torabi Farsani, S. (2019). Iranian women in transition from tradition to modernity. Niloufar Publishing.
Zokai, M. S., Karami, M. T., & Farzadmanesh, S. (2020). The representation of Iranian women's family daily life on Instagram. New Media Studies, 6 (23), 1-52.