مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

ارزیابی کاربردها و چالش‌های شبکه‌های اجتماعی مجازی در نظام قضایی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه مراغه
2 گروه حقوق دانشگاه ارومیه
10.22034/jlsm.2026.2072275.1051
چکیده
امروزه شبکه‌های اجتماعی مجازی نه‌تنها برای برقراری ارتباطات شخصی، بلکه به‌عنوان منبع اطلاعاتی در دعاوی قضایی نیز کاربرد گسترده‌ای یافته‌اند. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد کتابخانه‌ای به بررسی کاربردها و چالش‌های شبکه‌های اجتماعی مجازی می‌پردازد و درصدد پاسخ به این سوالات است که تا چه حد می‌توان از شواهد شبکه-های اجتماعی در دعاوی قضایی استفاده نمود و این شواهد چه کارکردها و چالش‌هایی در نظام قضایی دارند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد محتوای شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه در پرونده‌های خانوادگی، مسئولیت مدنی و جرایم اینترنتی به‌عنوان ادله اثبات قابل استناد هستند. با این حال، استفاده از آن‌ها با چالش‌هایی همچون نقض حریم خصوصی، انتشار اطلاعات نادرست، تأثیر بر بی‌طرفی قضات و هیئت‌های منصفه و نقض حقوق کودکان همراه است. در نظام حقوقی ایران، قوانینی مانند قانون تجارت الکترونیک و آیین‌نامه جمع آوری و استنادپذیری ادله الکترونیکی، امکان استناد به شواهد شبکه-های اجتماعی را به لحاظ قانونی فراهم نموده‌اند اما موانعی مانند عدم دسترسی به داده‌های سکوهای خارجی و انکار انتساب مدارک، کارایی این قوانین را در عمل محدود ساخته است. رویه قضایی نیز احتمالاً به دلیل همین چالش‌ها، در استفاده از شبکه‌های اجتماعی احتیاط زیادی به خرج می‌دهد که با حرکت جامعه به سمت دیجیتالی شدن، چنین احتیاطی چندان منطقی به نظر نمی‌رسد و ممکن است به محرومیت از مزایای این شبکه‌ها در کشف حقیقت و تسهیل فرآیند دادرسی بینجامد. پژوهش حاضر، با تأکید بر لزوم تدوین مقررات دقیق‌تر، آموزش مراجع قضایی و توسعه زیرساخت‌های فنی، پیشنهادهایی برای بهره‌برداری مؤثرتر از شبکه‌های اجتماعی در فرآیند دادرسی ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Evaluation of the Use and Challenges of Virtual Social Networks in the Iranian Judicial System

نویسندگان English

nahid safari 1
maryam amin 2
1 university of Maragheh
2 university of urmia
چکیده English

Today, virtual social networks are widely used not only for personal communication but also as a source of information in judicial cases. This research, employing a descriptive-analytical method and a library-based approach, examines the applications and challenges of virtual social networks. It seeks to answer the following questions: To what extent can evidence from social networks be used in judicial cases, and what functions and challenges do these evidences have in the judicial system? The findings of this study indicate that content from social networks, particularly in family law cases, civil liability, and cybercrimes, can serve as admissible evidence. However, their use comes with challenges such as privacy violations, the spread of false information, impacts on the impartiality of judges and juries, and violations of children's rights.In Iran's legal system, laws such as the Electronic Commerce Law and the Regulations on the Collection and Admissibility of Electronic Evidence have legally enabled the use of social network evidence. However, obstacles such as the inaccessibility of data from foreign platforms and the denial of document attribution have limited the practical effectiveness of these laws. Judicial precedent has also shown considerable caution in relying on social network evidence, likely due to these challenges. Yet, as society moves toward digitalization, such caution seems less justified and may deprive the legal system of the benefits these networks offer in uncovering the truth and facilitating judicial proceedings.This study, emphasizing the need for more precise regulations, judicial training, and the development of technical infrastructure, provides recommendations for the more effective utilization of social networks in judicial processes.

کلیدواژه‌ها English

: Social networks
electronic evidence
privacy
fair trial

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 04 اسفند 1404