مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

تحلیل فقهی یکسانی یا تفاوت حکم شرعی پخش زنده و تولیدی رسانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه فقه، دانشکده فقه و حقوق، دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، تهران،ایران
10.22034/jlsm.2026.2073142.1054
چکیده
در رسانه‌های صوتی-تصویری برای انتقال پیام و ارائه برنامه‌های مختلف از پخش مستقیم(پخش زنده) و غیرمستقیم(تولیدی و ضبط شده) استفاده می‌شود. برخی از فقهاء معاصر که در این مقاله از آنان به‌عنوان قائلان به تفکیک نام برده می‌شود معتقدند که دیدن یا شنیدن برنامه‌هایی که در قالب این‌دو نوع پخش عرضه می‌شود از نظر حکم شرعی متفاوتند، چه‌بسا دیدن یا شنیدن برنامه‌ای به‌صورت مستقیم(مانند دیدن مسابقات شنای مردان برای زنان) محکوم به حرمت بوده؛ اما دریافت همین برنامه به‌صورت غیرمستقیم، مجاز تلقی شده است. مشهور فقهاء بین این‌دو نوع پخش از نظر تعلق حکم شرعی تفاوتی قائل نشده و حکم هر دو را یکسان می‌دانند. در این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و نرم‌افزارهای مرتبط فراهم آمده، پس از تبیین ادله دیدگاه تفکیک مانند تفکیک صدا و تصویر از حکایت صدا و تصویر، ظهور روایات در فعل اختیاری، تصریح روایت بر تفکیک، ظهور عناوین در متلبس بالمبدأ، قاعده اقربیت و انصراف ذهن به پخش زنده، به تحلیل و بررسی آنها پرداخته و با استناد به ادله‌ای مانند اطلاق ادله احکام دیدنی‌ها و شنیدنی‌ها، حکمت تشریع احکام، ملازمه تفکیک با لغویت و عبث، تنافی دیدگاه تفکیک با متفاهم عرفی و لزوم تعلق یک حکم به موضوع واحد، قول مشهور تأیید و تأکید شده است
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Jurisprudential analysis of the similarity or difference in the Sharia ruling on live and produced media broadcasting

نویسنده English

mahdi rahbar
Associate Professor, Department of Jurisprudence, Faculty of Jurisprudence and Law, International University of Islamic Studies, Tehran, Iran
چکیده English

In audio-visual media, direct (live) and indirect (produced and recorded) broadcasting are used to transmit messages and present various programs. Some contemporary jurists, who are mentioned in this article as those who believe in separation, believe that watching or listening to programs presented in the form of these two types of broadcasting are different in terms of religious ruling. Perhaps watching or listening to a program directly (such as watching men's swimming competitions for women) is considered forbidden, but receiving the same program indirectly is considered permissible. Famous jurists do not distinguish between these two types of broadcasting in terms of religious ruling and consider the ruling of both to be the same. In this study, which was prepared using a descriptive-analytical method and using library resources and related software, after explaining the evidence for the separation view, such as the separation of sound and image from the narration of sound and image, the emergence of narrations in the optional verb, the clarification of the narration on separation, the emergence of titles in the implicit in the original, the rule of proximity and the withdrawal of the mind to live broadcasting, They were analyzed and reviewed, and by citing evidence such as the applicability of the evidence of the rulings of the visible and audible, the wisdom of legislating the rulings, the association of separation with nonsense and futility, the contradiction of the viewpoint of separation with customary understanding, and the necessity of a ruling belonging to a single subject, the famous saying has been confirmed and emphasized.

کلیدواژه‌ها English

Live broadcast
production program
indirect broadcast
audio-visual media
religious ruling
آخوند خراسانی، محمدکاظم (1414ق)، کفایة الاصول، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
ابن بابویه، محمدبن علی (1385ش)، علل الشرایع، قم: مکتبه الداوری.
ابن بابویه، محمد بن علی (1404ق)، من لایحضره الفقیه، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
ابن حزم، علی بن احمد (1987م)، الاحکام فی اصول الاحکام، بیروت: دار الجمیل.
ابوزهره، محمد (بی‌تا)، اصول الفقه، القاهره: دار الفکر العربی.
اردبیلی، مولی احمد (1375ش)، مجمع الفائدة والبرهان، قم: دفتر انتشارات اسلامی، .
انصاری، مرتضی (1415ق)، المکاسب، قم: باقری.
حرعاملی، محمد بن حسن (1392ش)، وسائل الشیعه، تهران: نشراسلامیه.
حکیم، سیدمحسن (1391ق)، مستمسک العروه الوثقی، قم: دارالتفسیر.
حکیم، محمدسعید (1434ق)، المحکم فی اصول الفقه، قم: دارالهلال.
خامنه‌ای، سیدعلی (1394)، اجوبه الاستفتاءآت، تهران: نشرانقلاب اسلامی.
خمینی، سیدروح‌الله (1406ق)، تحریر الوسیلة، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
خوانساری، سیداحمد (1355ش)، جامع المدارک فی شرح المختصر النافع، تهران: مکتبة الصدوق.
خویی، سیدابوالقاسم (1418ق)، موسوعه الامام الخوئی، قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخوئی.
خویی، سیدابوالقاسم (1384)، المستند فی شرح العروه الوثقی، قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخوئی.
شاهرودی، سیدمحمود (1417ق)، بحوث فی علم الاصول، قم: مؤسسه دائره‌المعارف فقه اسلامی.
شهید اول، محمد بن علی (1414ق)، القواعد والفوائد، قم، منشورات مکتبة المفید.
شهید ثانی، زین‌الدین علی (1403ق)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
صاحب جواهر، محمد حسن (1981م)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت: داراحیا التراث العربی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1388ش)، شیعه در اسلام، قم: بوستان کتاب.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1392)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
طوسی، محمد بن حسن (1365ش)، تهذیب الاحکام، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
علامه حلی، حسن بن یوسف (1414ق)، تذکره الفقهاء، قم: مؤسسه آل البیت(ع).
فیض کاشانی، محسن (1406ق)، الوافی، اصفهان: مکتبه الامام امیرالمؤمنین(ع).
کلینی، محمد بن یعقوب (1388ش)، الاصول من الکافى، تهران: المکتبة الاسلامیة.
مجلسی، محمدباقر (1379ش)، بحارالانوار، تهران: مکتبة الاسلامیة.
مدرسه فقاهت، درس خارج فقه استاد احمد خاتمی،)17/3/1399).
https://eshia.ir/Feqh/Archive/Khatami/feqh2/98
مصطفوی، سیدمحمدکاظم (بی‌تا)، مأة قاعده فقهیه، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
مظفر، محمدرضا (1286ق)، اصول الفقه، نجف: دار النعمان.
مکارم شیرازی، ناصر (1370ش)، قواعد فقهیه، قم: مدرسه امام علی(ع).
نائینی، محمدحسین (1376ش)، فوائد الاصول، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
وحیدخراسانی، حسین (1428ق)، توضیح المسائل، قم: مدرسه الامام باقرالعلوم(ع).
وحیدی، محمد (1390)، احکام بانوان مطابق با فتاوی حضرت امام خمینی(ره)، قم: بوستان کتاب.