مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

الگوهای نظارت و زمینه‌های تنظیم‌گری توکن‌های کاربردی در نظام حقوق عمومی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
رسول کرمی مقدم
استادیار گروه حقوق، دانشگاه لرستان، ایران.
10.22034/jlsm.2025.729522
چکیده
هدف این پژوهش، بررسی الگوهای نظارت و تنظیم‌گری غیرقابل تعویض با تمرکز بر نظام حقوق عمومی ایران است. این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی، الگوهای نظارت و زمینه‌های تنظیم‌گری توکن‌های‌های کاربردی را تحلیل کرده تا امکان بومی‌سازی مدل‌های کارآمد را ارزیابی کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که چهارچوب‌های نظارتی ایران پراکنده، غیرهم‌افزا و فاقد انسجام نهادی‌اند. درمقابل، نهادهای تنظیم‌گر رویکردی پیش‌فعال و هماهنگ ارائه می‌دهد، آمریکا با مداخلات موردی نهادهای متعدد عمل می‌کند و چین با کنترل متمرکز و ارز دیجیتال ملی برجسته است. نتایج حاکی از نیاز ایران به چهارچوبی جامع مبتنی بر اصول حقوق عمومی و حکمرانی دیجیتال است که از نوآوری حمایت کرده و ریسک‌ها را مدیریت کند. تطبیق مدل میکا[1] یا همان چهارچوب نظارتی 2023 اتحادیه اروپا، با شرایط بومی می‌تواند نظامی مؤثر برای تنظیم توکن‌های قابل تعویض ایجاد کند. اگرچه هدف اولیه این فناوری تسهیل ارزهای دیجیتال بود، کاربردهای آن گسترش یافته و به حوزه‌هایی مانند حقوق، کسب‌وکار و اخیراً بخش‌هایی مثل هنر و بازی نفوذ کرده است؛ بنابراین، بازار توکن‌های قابل تعویض با رشد سریع، فرصت‌هایی برای هنرمندان، کلکسیونرها و سرمایه‌گذاران فراهم کرده؛ اما وابستگی به سکو‌های متمرکز برای ذخیره‌سازی داده‌های متا، چالش‌هایی در یکپارچگی، امنیت و غیرمتمرکز بودن این دارایی‌ها ایجاد می‌کند. این پژوهش نشان می‌دهد که تنظیم‌گری توکن‌های کاربردی یکی از موضوعات مهم در قوانین مرتبط با فناوری بلاکچین است. اتحادیه اروپا با تصویب لایحه میکا، چهارچوبی شفاف برای این توکن‌ها ارائه کرده و بسیاری از کشورها نیز مقرراتی در زمینه عرضه اولیه، اجرای قوانین جلوگیری از پولشویی و شناسایی مشتری و تشخیص مرز میان توکن کاربردی و اوراق بهادار وضع کرده‌اند؛ اما در ایران هنوز قانون جامع تدوین نشده؛ اما ضرورت تنظیم‌گری در سطح کلان تأکید شده است.
 
 
کلیدواژه‌ها
پلتفرم دیجیتال
اموال مجازی
تنظیم گری
هم‌تنظیمی
سیاست‌های رقابتی

عنوان مقاله English

Supervisory Models and Regulatory Frameworks for Utility Tokens in the Iranian Public Law System

نویسنده English

Rasoul Karami moghadam
Assistant Professor, Department of Law, Lorestan University, Iran.
چکیده English

This study aims to examine supervisory models and regulatory frameworks applicable to utility tokens, with a particular focus on Iran’s public law system. Employing a descriptive-analytical method, the research analyzes existing regulatory patterns to assess the potential for localizing effective governance models. The findings reveal that Iran’s current regulatory architecture is fragmented, lacking institutional coherence and synergy. In contrast, global approaches vary significantly: the European Union has adopted a proactive and harmonized framework, the United States relies on case-specific interventions by multiple agencies, and China emphasizes centralized control and the promotion of a national digital currency. The research underscores the urgent need for Iran to adopt a comprehensive framework rooted in public law principles and digital governance, capable of fostering innovation while mitigating associated risks. In this regard, adapting the EU’s 2023 Markets in Crypto-Assets (MiCA) regulation to Iran’s domestic context could offer a robust foundation for regulating fungible tokens. Although utility tokens were initially designed to facilitate digital currencies, their scope has expanded into diverse fields such as law, commerce, art, and gaming. Consequently, the rapidly evolving utility token market presents new opportunities for artists, collectors, and investors. However, its dependency on centralized platforms for metadata storage raises significant concerns about asset integrity, security, and decentralization. This study concludes that the regulation of utility tokens constitutes a critical aspect of blockchain-related legal frameworks. While the EU has established a clear and comprehensive regime through MiCA, other jurisdictions have enacted rules targeting initial token offerings, anti-money laundering compliance, know-your-customer (KYC) protocols, and the demarcation between utility tokens and securities. In Iran, however, a unified legislative approach has yet to be formulated, despite growing recognition of the need for macro-level regulation.

کلیدواژه‌ها English

Crypto-assets
Regulation
Public Law
Utility Tokens
MiCA
1.      آقایی طوق، مسلم و ناصر، مهدی (۱۴۰۰). سیاست‌گذاری ارزهای مجازی: کشاکش میان امنیت جامعه و حقوق اساسی مردم. فصلنامه حقوق اداری، ۸(۲۶).
2.      آقایی طوق، مسلم و ناصر، مهدی (۱۳۹۹). چالش‌های حفاظت از داده‌های خصوصی در حوزه اینترنت اشیا: مطالعه تطبیقی حقوق ایران و اتحادیه اروپا.  فصلنامه حقوق اداری، ۷(۲۳)، ۳۳-۵۵.
3.      اسماعیلی، محسن (۱۳۹۷). اصل حاکمیت اراده در حقوق غرب و اسلام: مبانی، آثار و پیشینه تاریخی. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، ۵(۲)، ۱-۲۶.
4.      اسماعیلیان، ملیحه و ناظمی، امیر (1397). «ارائه الگویی برای نهاد تنظیمگر رسانه‌های نوین صوتی تصویری بر پایه روش تصمیم‌گیری پابرجا». مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی (مطالعات راهبردی جهانی شدن)، 8(26)، 136-119.
5.      السان، مصطفی (۱۳۹۳). حقوق فضای مجازی. تهران: شهر دانش.
6.      پروین، خیرالله (1393). مبانی حقوق عمومی. تهران: سازمان سمت.
7.      جوادی، سیدمهدی؛ محبی، محسن؛ نیاورانی، صابر و علی‌پور، محمدرضا (1403). تأثیر رمزارزها بر حاکمیت پولی دولت‌‌ها از منظر حقوق بین‌الملل. حقوق فناوری‌های نوین، 5(10), 81-93. doi: 10.22133/mtlj.2024.424926.1267
8.      شاه‌چرا، مهشید؛ طاهری، ماندانا و فرجی، مرجان (1400). چهارچوب مقررات‌گذاری رمزارزها در ایران: بررسی رویکردهای بین‌المللی و ارائه پیشنهاد. پژوهشکدۀ پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. قابل دسترس در: https://yun.ir/45j6he
9.      شهیدی، مهدی (۱۳۹۰). تشکیل قراردادها و تعهدات (حقوق مدنی). تهران: مجد.
10.  صابری، مریم و خواجه‌پور، بهاره (۱۴۰۰). چالش‌ها و راهکارهای تنظیم‌گری مبادلات و سرمایه‌گذاری رمزارز در ایران. نخستین کنفرانس بین‌المللی بالکچین رمزارزها و اقتصاد جهانی.
11.  عبدی‌پور فرد، ابراهیم و وصالی ناصح، مرتضی (۱۳۹۶). توسعه مفهوم و مصادیق مال در فضای مجازی (مطالعه تطبیقی مالیت داده‌های رایانه‌ای در حقوق اسلام، ایران و کامن لا). فصلنامه حقوق فضای مجازی، ۴(۱)، ۸۵-۱۱۲.
12.   https://doi.org/10.22091/csiw.2017.1526.1121
13.  قاسم‌زاده، مرتضی و محسنیان، سیدعلی (1402). بررسی ابعاد مسئله تنظیم گری خدمات رسانه ای صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی و ارائه پیشنویس قانونی [گزارش]. دفتر مطالعات فرهنگ و آموزش، گروه رسانه، ارتباطات جمعی و فضای مجازی.
14.  کاشیان، عبدالمحمد؛ بهرامی، زهرا؛ قلی‌پور گودرزی، فهیمه و شهروی، زهرا (1398). درک ماهیت پول‌های رمزپایه و تعیین برخی از الزامات قانون‌گذاری آن در ایران از منظر اقتصاد اسلامی. فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، ۷ (۲۶): ۷۱-۱۰۳.
15.  کسائی نجفی، فاطمه؛ واحدیان؛ افسانه و یگانه، حسن (1403). تحلیل استراتژی‌های کلان تنظیم‌گری اقتصاد دیجیتال در کشورهای منتخب و ارائه مؤلفه‌های کلان تنظیم‌گری برای ایران. حقوق فناوری‌های نوین. doi: 10.22133/mtlj.2024.414120.1243
16.  مافی، همایون و رامشی، میثم (۱۴۰۲). ماهیت حقوقی دارایی مجازی. حقوق خصوصی، ۲۶(۱۰۳)، ۱۵۷-180. https://doi.org/10.52547/jlr.2022.228887.2319
17.  هلد، دیوید (1394). شکل‌گیری دولت مدرن، در درآمدی بر فهم جامعه مدرن، کتاب یکم: صورت‌بندی‌های مدرنیته؛ ویراسته استوارت هال و برَم گیبن؛ ترجمه محمود متحد و دیگران. تهران: نشر آگه.
18.    Abbott, R. W., & Diaz-Artiles, A. (2022). The impact of digital scents on behavioral health in a restorative virtual reality environment. Acta Astronautica, 197, 145–153. https://doi.org/10.1016/j.actaastro.2022.05.025
19.    Alcarria, R., Bordel, B., Robles, T., Martín, D., & Manso-Callejo, M. (2018). A Blockchain-Based Authorization System for Trustworthy Resource Monitoring and Trading in Smart Communities. Sensors (Basel, Switzerland), 18.  American Journal of Comparative Law. (2019). Volume 67. (Full journal issue without a specific article title).
20.    Anggasta, G., Kusumadara, A., & Nur Widhiyanti, H. (2023). REGULATION OF LOSS-INDUCING CRYPTO ASSET INVESTMENTS: CHALLENGES IN REGULATION, PROTECTION AND SUPERVISION. International Journal of Business, Law, and Education.
21.    Baker, B., Pizzo, A.D., & Su, Y. (2022). Non-Fungible Tokens. Sports Innovation Journal.
22.    Bal, M., & Ner, C. (2019). NFTracer: A Non-Fungible Token Tracking Proof-of-Concept Using Hyperledger Fabric. ArXiv, abs/1905.04795.
23.    Błonowska, A. (2019). Regulation of online platforms in the digital single market. Studia Prawnoustrojowe, Uniwersytet Łódzki, 45–78. https://doi.org/0000-0002-9622-0651
24.    Cao, Y., Hadi Mogavi, R., Xia, M., Lo, L.Y., Zhang, X., Lou, M., Nacke, L.E., Wang, Y., & Qu, H. (2025). The Jade Gateway to Trust: Exploring How Socio-Cultural Perspectives Shape Trust Within Chinese NFT Communities. Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction, 9, 1 - 39.
25.    Chen, H., Cheng, Y., Deng, X., Huang, W., & Rong, L. (2022). ABSNFT: Securitization and Repurchase Scheme for Non-Fungible Tokens Based on Game Theoretical Analysis. Financial Cryptography.
26.    De Caria, R. (2019). Blockchain-Based Money as the Ultimate Challenge to Sovereignty: Reflections from a Public Economic Law Perspective. European Journal of Comparative Law and Governance, 6(2), 131-145. https://doi.org/10.1163/22134514-00602004
27.    Doe, J. (2023). Digital platform regulation: Opportunities for information systems research. Information Technology & People, 33(7), 72–85. https://doi.org/10.1108/INTR-05-2022-0321
28.    Dunne, N. (2020). Platforms as regulators (Working Paper No. 3665007). London School of Economics and Political Science (LSE). https://doi.org/10.2139/ssrn.3665007
29.    Eggers, W. D., & Turley, M. (2018). The future of regulation Principles for regulatingemerging technologies A report from the Deloitte Center for Government Insights MIKE TURLEY. Deloitte Insights, 32.
30.    Ferreira, A. (2020). Emerging regulatory approaches to blockchain based token economy.
31.    Francisca Romana Nanik Alfiani. Regulation And Literacy Must Strengthen Digital Transformation. (2024). Asian Journal of Engineering, Social and Health. 2 citations.
32.    Goos, G., Hartmanis, J., Leeuwen, J.V., Hutchison, D., Pan, J.Z., Chen, H., Kim, H.G., Li, J., Wu, Z., Horrocks, I., Mizoguchi, R., & Wu, Z. (2024). The Semantic Web. Lecture Notes in Computer Science.
33.    Grant, H., Lambert, A., & Pickering, K. (2016). Data Protection Day—Data Processors and the GDPR. Fieldfisher. (Accessed on 17 May 2019).
34.    Jin, B., Kuang, H., & Li, X. (2025). Blockchain Application in Metaverse: A Review. ArXiv, abs/2504.11730.
35.    Judit Tóth, Erzsébet Kardosné Kaponyi. Homo Digitalis in the EU and in Hungary. (2024). Pécs journal of international and European law.
36.    Kaczmarczyk, A., & Sitarska-Buba, M. (2020). Enterprise Architecture of the Blockchain Platform. The e-Business Studies, 1-12.
37.    Kozhan, R., & Viswanath-Natraj, G. (2021). Fundamentals of the MakerDAO Governance Token. International Conference on Blockchain Economics, Security and Protocols.
38.    Kyung Mi Choi, Seong Woo Ji. A Comparative Study on the Regulatory Philosophy and Methods for Online Platforms: Focusing on the EU Digital Services Act and the EU Audiovisual Media Services Directive (2024). Korean Constitutional Law Association.
39.    Lewis, K. (2022). Colonizing the narrative space: Unlivable lives, unseeable struggles and the necropolitical governance of digital populations. Space and Culture, (2022), Article 13043. https://doi.org/10.5210/spir.v2022i0.13043
40.    Magalhães, M.P. (2023). NON-FUNGIBLE TOKENS AS A WAY TO PROTECT GLOBAL INTELLECTUAL PROPERTY. Malaysian Journal of Syariah and Law.
41.    Makoto Yano, Chris Dai, Kenichi Masuda, Yoshio Kishimoto (2020). Blockchain Business and Its Regulation. Economics, Law, and Institutions in Asia Pacific. 7 citations.
42.    Manski, S., & Manski, B. (2018). No Gods, No Masters, No Coders? The Future ofSovereignty in a Blockchain World. Law Critique, 29, 151-162. https://doi.org/10.1007/s10978-018-9225-z
43.    Naicker, V. (2019). Token Exchange Games. ArXiv, abs/1904.00746.
44.    Oliveira, L., Zavolokina, L., Bauer, I., & Schwabe, G. (2018). To Token or not to Token: Tools for Understanding Blockchain Tokens. International Conference on Interaction Sciences.
45.    Weidener, L., Greilich, K., & Melnykowycz, M. (2024). Adapting Mintzberg's organizational theory to DeSci: the decentralized science pyramid framework. Frontiers Blockchain, 7.
46.    Xihan Xiong, Junliang Luo (2024). Global Trends in Cryptocurrency Regulation: An Overview. MaRBLe. 4 citations.