مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

حکمرانی حریم خصوصی و حریم داده در پلتفرم‌های جهانی (گوگل و متا) و دلالت‌های آن برای زیست‌بوم پلتفرمی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
حسین حسنی
استادیار گروه مطالعات فضای مجازی، پژوهشگاه فرهنگ هنر و ارتباطات، تهران، ایران
10.22034/jlsm.2025.729507
چکیده
این مقاله با هدف تحلیل سازوکارهای حکمرانی حریم خصوصی در سکو‌های گوگل و متا نگاشته شده است. اخیراً موارد متعددی از نقض حریم داده‌های سکو‌های مختلف در ایران مشاهده شده است. فقدان یک قانون جامع درباره حریم خصوصی و عدم توجه به توسعه سازوکارهای حکمرانی حریم خصوصی در سکوهای ایرانی از جمله دلایل این چالش می‌تواند باشد. پاسخگویی به بخشی از مسائل مرتبط با حریم خصوصی و داده‌های در انواع سکو‌ها ازجمله رسانه‌های اجتماعی از طریق الگوگیری از سکو‌های جهانی امکان‌پذیر است. در راستای دستیابی به این هدف، از روش‌شناسی تحلیل مضمون برای استخراج و تحلیل مضامین اصلی و فرعی مرتبط با سیاست‌ها و راهبردهای این دو سکو استفاده شده است. این مطالعه در نیمه اول سال 1403 انجام شده است و برای گردآوری داده‌ها از اسناد گوناگون از جمله اسنادی که این سکوها منتشر کرده‌اند، استفاده شده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد برای تقویت اعتماد عمومی و رقابت‌پذیری سکو‌های داخلی، تدوین قوانین شفاف در حوزه حریم خصوصی و حفاظت از داده‌ها ضروری است. این سکوها با رعایت اصول بنیادین مانند «محدودیت هدف پردازش داده» (جمع‌آوری داده‌ها تنها برای اهداف مشخص شده)، «تقلیل داده» (کاهش حجم اطلاعات ذخیره شده به حداقل ضروری) و «حریم خصوصی از طریق طراحی» (ادغام الزامات امنیتی در مراحل توسعه محصول)، به‌دنبال ایجاد تعادل میان پیشرفت فناوری و حفظ حریم کاربران هستند. درکل، حفاظت از حریم خصوصی و حفاظت از داده‌ها در زیست‌بوم ایرانی می‌تواند با ملاحظه اصول کلی، دستورالعمل‌ها و نیز راهکارهای عملی حفاظت از داده‌ها در سکو‌های جهانی ازجمله توانمندسازی کاربران بهبود پیدا کند.
کلیدواژه‌ها
حکمرانی
سکوها (پلتفرم‌ها)
حریم خصوصی
حریم داده
گوگل
متا

عنوان مقاله English

Privacy Governance and Data Protection in Global Platforms (Google and Meta): Implications for Iran’s Platform Ecosystem

نویسنده English

Hossein Hassani
Assistant Professor, Department of Cyberspace Studies, Communication Research Institute, Research Institute for Culture, Art, and Communication, Tehran, Iran
چکیده English

This paper aims to analyze the privacy governance mechanisms employed by Google and Meta platforms. Recently, several instances of data privacy violations have been observed across various platforms in Iran. The lack of a comprehensive privacy law and insufficient focus on developing privacy governance frameworks in Iranian platforms are key contributors to this issue. Addressing privacy and data-related challenges in platforms, including social media, can be facilitated by drawing lessons from global platforms. To achieve this objective, the study employs thematic analysis to extract and examine the primary and secondary themes associated with the policies and strategies of these two platforms. This study was conducted during the first half of 2024, utilizing various documents, including those published by the platforms themselves, as data sources. The findings indicate that drafting transparent laws on privacy and data protection is essential for strengthening public trust and enhancing the competitiveness of domestic platforms. Investments in advanced encryption technologies and cybersecurity, alongside providing tools for data management such as viewing, deletion, and control options, are of critical importance. Overall, the protection of privacy and data in Iran’s platform ecosystem can be improved by adopting general principles, guidelines, and practical data protection strategies from global platforms, including empowering users

کلیدواژه‌ها English

Governance
Platforms
Privacy
Data Protection
Google
Meta

 

       1.            احمدلو، مونا (۱۴۰۰). حریم خصوصی در فقه و قانون ایران. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
       2.            احمدوند، بهناز، جهانشاهی، آرتین (1402). بررسی الزامات حاکم بر تأمین امنیت داده‌های کاربران توسط پلتفرم‌های ارائه‌دهنده خدمات. فصلنامه سیاست علم و فناوری. 16(4): 83-98.
       3.            اسماعیلی، محسن (۱۴۰1). حقوق آزادی اطلاعات در ایران (جلد اول). شرح و تفسیر کاربردی قانون دسترسی و انتشار آزاد اطلاعات. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
       4.            اصلانی، زینت، جعفری، علی و سلمان‌زاه، جعفر (1402). مسئولیت مدنی رسانه‌ها در قبال نقض حریم خصوصی در حقوق ایران و انگلستان. فصلنامه جامعه، فرهنگ و رسانه. 46(2): 131.155.
       5.            انصاری، باقر و شیما، عطار (1402). حقوق کاربران فضای مجازی. تهران: سهامی انتشار.
       6.            انصاری، باقر (1383). حریم خصوصی در رسانه‌های همگانی. فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی. 11(39): 193.
       7.            انصاری، باقر (1400). حقوق حریم خصوصی. تهران: سازمان سمت.
       8.            پیش‌نماز، سیدامین و رکنی، امیرعباس (1402). تعطیلی پلتفرم‌های مجازی؛ ضرورت تحلیل نظام حاکم بر داده‌های شخصی از منظر حقوق اموال. مجله پژوهش‌های حقوقی. 53(1): 469-506.
       9.            حسام، ابوالفضل و دیگران (1400). مسئولیت مدنی پلتفرم‌های آنلاین ناشی از نقض حریم خصوصی اطلاعاتی از سوی کاربران؛ مطالعه تطبیقی در ایران، آمریکا و اتحادیه اروپا. فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی. 107 (3): 69-91.
   10.            سروش، محمد (۱۳۹۸). مبانی حریم خصوصی (براساس منابع اسلامی). تهران. سمت.
   11.            صاحبی، ایمان (1402). اتحادیه اروپا متا را نقره‌داغ کرد؛ جریمه تاریخی 1.3 میلیارد دلاری به خاطر نقض حریم خصوصی. وبگاه دیجیتاتو. قابل دسترسی در:
   12.            https://digiato.com/article/2023/05/22/eu-fine-meta-1300-mln-dollars-over-gdpr-violations
   13.            فرامرزیانی، پروانه و دیگران (1400). طراحی الگوی راهکارهای حمایت از حریم خصوصی کودکان در فضای مجازی. فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی. 106: 9-30.
   14.            فن‌دایک، یوزه (۱۴۰۲). فرهنگ اتصال: تاریخ انتقادی رسانه‌های اجتماعی؛ ترجمه حسین حسنی. تهران: سوره مهر.
   15.            شورای عالی فضای مجازی. (۱۳۹۵). مصوبه شورای عالی فضای مجازی با عنوان: «سند تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات». قابل دسترسی در:
   16.            https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1033103
   17.            شورای عالی فضای مجازی. (1396). مصوبه شورای عالی فضای مجازی با موضوع سیاست‌ها و اقدامات ساماندهی پیام‌رسان‌های اجتماعی. قابل دسترسی در:
                                                                                                                                                                                                               18.            https://rc.majlis.ir/en/law/show/1029998
   19.            شورای عالی فضای مجازی. (1397). الزامات حاکم بر اینترنت اشیاء در شبکه ملی اطلاعات. قابل دسترسی در:
   20.            https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1086381
   21.            شورای عالی فضای مجازی. (1401). سند راهبردی جمهوری اسلامی ایران در فضای مجازی. قابل دسترسی در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1751605
   22.            Boyd, D., & Crawford, K. (2012). Critical questions for big data. Information, Communication & Society, 15(5), 662-679.
   23.            Braun, V. and Clarke, V. (2006) Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology, 3, 77-101.
   24.            http://dx.doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
   25.            Carah, N. (2021). Media and society: Power, platforms, and participation. London: Sage.
   26.            Correia, M., & Rodrigues, L. (2023). Security and privacy. In Multidisciplinary Perspectives on Artificial Intelligence and the Law (pp. 81-101). Springer. https//doi.org/10.1007/978-3-031-41264-6_5
   27.            Flew, T. (2021). Regulating platforms. Cambridge & Medford. Polity Press.
   28.            Gorwa, R. (2019). What is platform governance? Information, Communication & Society, 22(6), 854–871. https://doi.org/10.1080/1369118X.2019.1573914
   29.            Google. (1999). Google Privacy & Policy (June 1999 version). Retrieved from https://policies.google.com/privacy/archive/19990609?hl=en
   30.            Google. (2024). Google privacy policy. Google. https//policies.google.com/privacy?hl=en-US
   31.            Google. (2024). Our principles. Google Safety Center. https//safety.google/principles/?hl=en_US
   32.            Google. (2024). Privacy progress update. Meta. https//about.meta.com/uk/privacy-progress/
   33.            Meta. (2023). Meta Privacy Policy. Meta. Retrieved from https://www.facebook.com/privacy/policy/
   34.            Meta. (2024). Meta privacy and data policy. Meta. Retrieved from https://www.facebook.com/privacy/policy/
   35.            Meta. (2023). Meta Transparency Center.Meta.  https://transparency.meta.com/
   36.            Pichai, S. (2021). We keep your personal online data private, safe, and secure. Google Safety Center. https//safety.google/security-privacy/
   37.            Protti, M. (2022, May 26). Here's what you need to know about our updated privacy policy and terms of service. Meta. https://about.fb.com/news/2022/05/metas-updated-privacy-policy/
   38.            Sheldon, R., Loshin, P., & Cobb, M. (2024). Encryption. Retrieved from https//www.techtarget.com/searchsecurity/definition/encryption
   39.            Solove, D. J. (2013). Privacy self-management and the consent dilemma. Harvard Law Review, 126(7), 1880-1903.
   40.            Trepte, S. (2021). The Social Media Privacy Model: Privacy and Communication in the Light of Social Media Affordances. Communication Theory, 31(4), 549-570.
   41.            Véliz, C. (2024). Privacy is power: Why and how you should take back control of your data. London: Bantam press.
   42.            Yoffie, D. B., & Fisher, D. (2019). Fixing Facebook: Fake news, privacy, and platform governance. Harvard Business School Case 720-400, October 2019. (Revised January 2020).