مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

حفاظت از حریم خصوصی مخاطبان در دنیای دیجیتال؛ نقش حیاتی سواد رسانه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
الهام فرزاد 1
محمد فرید زاده 2
1 دانشجوی دکتـری حقوق بین‌الملل عمومی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب
2 دانشجوی کـارشناسی ارشـد بـاستان‌شناسی دانشگاه نـیشابور
10.22034/jlsm.2025.726148
چکیده
در نظام نوپدید جهانی که به عصر انفجار اطلاعات معروف است و با پیشرفت دانش و فناوری، ابزارهای ارتباطی، بخش جدایی‌ناپذیر زندگی انسان شده است. عدم آگاهی از مهارت‌های ضروری جهت استفاده بهینه از رسانه‌ها و عدم وجود قوانین کارآمد در جهت تأمین حقوق مخاطبان، به‌ویژه کاربران فضای مجازی، منجر به بروز آسیب‌های متعددی همانند نقض حریم خصوصی می‌گردد. در بحث حریم خصوصی، خودنظارتی بر رفتار برخط فرد برای کاربران فضای دیجیتال از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. پژوهشگران بر این باورند که صرف وجود قوانین در خصوص حریم خصوصی به‌تنهایی جنبه بازدارندگی ندارد و در کنار آن باید به رشد دانش کاربران در حوزه‌های سواد رسانه‌ای، حریم خصوصی و دیجیتال پرداخت. در مقاله حاضر به بررسی مفهوم حریم خصوصی در فضای دیجیتال و ارتباط آن با سواد رسانه‌ای می‌پردازیم. روش پژوهش در مقاله حاضر، روش تحلیلی -توصیفی و ابزارهای به کارگرفته شده برای گردآوری اطلاعات، مطالعات کتابخانه‌ای و پایگاه‌های اینترنتی معتبر می‌باشد. با بررسی دستاوردهای جهانی در حوزه سواد رسانه‌ای و با مداقه در ظرفیت‌های موجود در آموزه‌های آن درمی‌یابیم کسب آموزش‌های تخصصی و امنیتی و ترویج دانش فناوری اطلاعات، تصویب قوانین حمایتی، آموزش سواد رسانه‌ای از طریق رسانه‌های ارتباط جمعی، می‌تواند به کاهش چشمگیر آسیب‌های اجتماعی افراد در جامعه در رابطه با نقض حریم خصوصی آن‌ها کمک کند.
کلیدواژه‌ها
سواد رسانه ای
حریم خصوصی
فناوری اطلاعات
رسانه
فضای مجازی

عنوان مقاله English

Protecting the privacy of users in the digital world; the vital role of media literacy

نویسندگان English

Elham Farzad 1
Mohammad Faridzadeh 2
1 Researcher and PhD student in Public International Law, Islamic Azad University, South Tehran Branch, Tehran, Iran
2 Researcher and Senior Master's Student in Archaeology, University of Neyshabur, Neyshabur, Iran
چکیده English

                In the emerging world system known as the age of information explosion, with the advancement of science and technology, communication tools have become an integral part of human life. Lack of knowledge of the necessary skills for the optimal use of the media and the lack of special rules to ensure the rights of audiences and users, especially cyberspace users, leads to numerous harms such as invasion of privacy. In this article, relying on existing laws and information technology knowledge, we examine the impact of media literacy on privacy in the media. In the present article, Research Method is the descriptive-analytical method by library studies and Internet sites. With the increasing expansion of the media, the privacy of individuals, whose importance has always been emphasized in the legal, religious and social systems, has been attacked due to lack of awareness of media literacy, including cultural, defamation, fraud, etc. It seems that by developing protection laws within the framework of special law, media literacy training through mass media and also by promoting information technology knowledge, the privacy of individuals is effectively ensured.

کلیدواژه‌ها English

Media literacy
Privacy
Information Technology
Media
Cyberspace
1.      انصاری، باقر (1383)، «حریم خصوصی و حمایت از آن در حقوق اسلام،تطبیقی و ایران»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره 66، 53-1.
2.      پاتر، جیمز (1385)، «تعریف سواد رسانه‌ای»، ترجمه یونس شکرخواه و لیدا کاووسی، فصلنامه رسانه، 17(4)،25-7.
3.      دستورالعمل اجرایی بهبود حفاظت از حریم خصوصی کاربران و شیوه جمع‌آوری، پردازش و نگهداری اطلاعات کاربران در سامانه‌ها و سکوهای فضای مجازی مصوب (11/10/1402)
4.       https://rc.majlis.ir/fa/show/1797869
5.      سند راهبردی جمهوری اسلامی ایران در فضای مجازی مصوب( 08/06/1401)
6.       https://Media.dotic.ir/upload/org/2022/09/03/166219461261634300.pdf
7.      صفایی، سید حسین، شریفی، علی اصغر، الماسی، نجادعلی، ساورایی پرویز (1401)، «حریم خصوصی در فضای سایبر و الزام به رعایت آن؛ با تاکید بر مبانی فقهی و حقوقی»، نشریه مبانی فقهی حقوق اسلامی،شماره 30 ، 338-311 .
8.       https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2080655
9.      مزینیان، سعیده (1402)، «تنظیم گری حریم خصوصی در فضای مجازی(مطالعه تطبیقی در حقوق ایالات متحده آمریکا، اتحادیه  اروپا و ایران)»، نشریه پژوهش های حقوق اقتصادی و تجاری، شماره 2، 236- 205 .
10.    https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2187747
11.  مصوبه ایجاد سامانه ملی و جامع داده‌ها (23/08/1402 )
12.    https://Media.dotic.ir/uploads/org/2024/02/19/170835433365160900.pdf
13.  مصوبه پیشگیری و مقابله با قمار در فضای مجازی مصوب( 19/07/1401)
14.    https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1773001
15.  مصوبه شورای عالی فضای مجازی با موضوع سیاست‌ها و اقدامات ساماندهی پیام رسان‌های اجتماعی(مصوب 11/05/1396)
16.    https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1029998
17.  مصوبه شورای عالی فضای مجازی در خصوص صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی (مصوب 23/04/1400 )
18.    https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1681090
19.  «اعلامیه جهانی حقوق بشر»
20.  «قانون آیین دادرسی کیفری»
21.  «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»
22.  «قانون احترام به آزادی‌های مشروع و حفظ حقوق شهروندی»
23.  «قانون تجارت الکترونیکی»
24.  «قانون مجازات اسلامی»، کتاب تعزیرات
25.  «میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی»
26.    A/RES/68/167, on 18.Dec. 2013, The Right to Privacy in the Digital Age
27.    https://digitallibrary.un.org/record/764407?ln=en&v=pdf
28.    A/RES/78/213, on 22.Dec. 2023, Promotion and Protecting of Human Rights in the Context of Digital Technologies
29.    https://digitallibrary.un.org/record/4032837?v=pdf
30.    A/HRC/RES/20/8, on 16.July.2012, The Promotion, Protection and Enjoyment of Human Rights on the Internet.
31.    https://digitallibrary.un.org/record/731540?v=pdf
32.    A/HRC/RES/32/13, on 18.July.2016, The Promotion, Protection and Enjoyment of Human Rights on the Internet.
33.    https://digitallibrary.un.org/record/845727?ln=en&v=pdf
34.    A/HRC/RES/54/21, on 12,Oct.2023, Right to privacy in the digital age.
35.    https://digitallibrary.un.org/record/4025243?v=pdf&ln=zh_CN
36.    Alava.Seraphin,Frau-Meig.Divinia & Hassan.Ghoyada (2017), ”Youth and Violent Extermism on Social Media”, 1-161.
37.    https://unesdoc.unesco.org/in/rest/annotationSVC/DownloadWatermarkedAttachment/attach_import_ecd7b9f1-ff45-45a7-aab1-19f9e76cf88a?_=260382eng.pdf
38.    Council of Europe(1981,Jan.10),“Convention for the Protection of Individuals with regard to Automatic Processing of Personal Data “(ETS No. 108).Strasbourg
39.    https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/108
40.    Council of Europe.(2018,October10).”Convention for the Protection of Individuals with Regard to Automatic Processing of Personal Data, as Amended by the Protocol Amending the Convention for the Protection of Individuals with Regard to Automatic Processing of Personal Data”( CETS No.223).Strasbourg
41.    https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/Handbook_data_protection_ENG
42.    Masur,Philipp K. & others.(2023),”Challenges in Studying Social Media Privacy Literacy”, The Routledge Handbook of Privacy and Social Media, 110-123.
43.    https://research.vu.nl/files/313165251/Challenges_in_studying_social_media_privacy_literacy.pdf
44.    Masur.Philipp K. (2020),” How Online Privacy Literacy Self-Data Protection and Self-Determination in the Age of Information”, Media and Communication( ISSN:2183-2439),Volume8,Issue2, 258-269.
45.    https://www.cogitatiopress.com/mediaandcommunication/article/view/2855/1576
46.    Johnson.Matthew (2015),MediaSmarts,”Privacy Pirates” ,Access 5/20/2025
47.   https://mediasmarts.ca/blog/privacy-pirates-0
48.    Steeves, Valerie(2012),”Young Canadians in a Wired World, Phase III: the Teachers’ Perspectives”,MediaSmarts ,3-23
49.    https://mediasmarts.ca/sites/default/files/pdfs/publication-report/full/YCWWIII-Teachers-Perspectives.pdf
50.    UNESCO GAPMIL,” Global Media and Information Literacy Week 2022”, Access 5/21/2025,
51.    https://www.unesco.org/en/articles/global-media-and-information-literacy-week-2022#:~:text=To%20contribute%20to%20this%20global,24%20to%2031%20October%202022.
52.    Umar,Mushk.(2022), “Privacy Literacy and Digital Media Literacy: Can Digital Media Literacy be Used in Protecting User’s Online Privacy?”, Journal of Media and Communication Studies, Volume2,Issue1.March2022. 55-67.
53.    https://zenodo.org/record/7513714/files/privacy-literacy-and_63babfff226e0.pdf
54.    Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of the Council of 27 April 2016 on “the protection of natural persons with regard to the processing of personal data and on the free movement of such data”, and repealing Directive 95/46/EC (General Data Protection Regulation) (Text with EEA relevance)
55.    https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj
56.    Wardle.Claire & Derakhshan.Hossein,(2018),”Thinking About Information Order: Formats Of Misinformation , Disinformation, And MAL-Information”, Journalism, Fake News & Disinformation,Handbook for Journalism Education and Training, UNESCO Series on Journalism Education,44-55.
57.        https://unesdoc.unesco.org/in/rest/annotationSVC/DownloadWatermarkedAttachment/attach_upload_b32bbe07-eead-4498-8d19-f4e32251a6d7?_=265552eng.pdf
58.    Wilson. Carolyn (2019),”Media and Information Literacy: Challenges and Opportunities for the World of Education”, CANADIAN COMMISSION FOR UNESCO, 2-17.
59.    https://en.ccunesco.ca/-/media/Files/Unesco/Resources /2019/11/MediaAndInformationLiteracy.pdf
60.    Wissinger,C.L,(2017),” Privacy Literacy: From Theory to Practice “, Communications in Information Literacy,Vol.11,Issu.2,378-389.
61.    https://doi.org/10.15760/comminfolit.2017.11.2.9
 
62.