مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

فعالیت های برخط پرخطر در میان جوانان ایرانی: تحلیل رفتاری، روانشناختی و چالش های حقوقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهشید یراقی اصفهانی 1
حوریه حاجیان 2
1 استادیار گروه حقوق بین‌الملل دانشگاه غیردولتی شهید اشرفی اصفهانی اصفهان
2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق و الهیات، دانشگاه غیردولتی شهید اشرفی اصفهانی اصفهان
10.22034/jlsm.2025.726144
چکیده
توسعه فناوری‌های دیجیتال، تعامل جوانان با اینترنت و رسانه‌های اجتماعی را افزایش داده و آن‌ها را در معرض فعالیت‌های برخط پرخطر قرار داده است. این فعالیت‌ها شامل بازی‌های شانس برخط، پیش‌بینی‌های ورزشی، خریدهای اینترنتی اجباری و مصرف نادرست از رسانه‌های اجتماعی است. پژوهش حاضر علاوه بر بررسی درک خطر جوانان ایرانی (۱۸ تا ۳۵ ساله) و تأثیر عوامل روان‌شناختی و رفتاری، میزان کارآمدی چهارچوب‌های قانونی ایران در مواجهه با این چالش‌ها را تحلیل کرده است. پژوهش با استفاده از روش توصیفی-علی و تحلیل مقطعی روی ۱۵۰۰ جوان ایرانی انجام شده است. داده‌ها از طریق پرسشنامه ساختاریافته جمع‌آوری و با مدل‌های رگرسیون لجستیک در نرم‌افزار SPSS تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد بسیاری از جوانان برخی فعالیت‌های پرخطر مانند بازی‌های شانس و پیش‌بینی ورزشی را بی‌خطر تلقی می‌کنند. احساس از دست دادن کنترل بر اطلاعات، تجربه احساسات منفی (اضطراب و ناتوانی) و فشار اجتماعی، درک خطر را افزایش می‌دهد. تحلیل حقوقی نشان داد که مقررات ایران، ازجمله قانون جرایم رایانه‌ای (۱۳۸۸) و قانون تجارت الکترونیکی (۱۳۸۲)، فاقد سازوکارهای لازم برای تنظیم شرط‌بندی دیجیتال، لوت‌باکس‌ها، تبلیغات هدفمند و حفاظت از داده‌های کاربران است. بر همین اساس چهارچوب‌های قانونی ایران نیازمند اصلاح برای کنترل فعالیت‌های پرریسک دیجیتال، افزایش شفافیت تبلیغات و حفاظت از کاربران است. در کنار اصلاحات حقوقی، افزایش سواد رسانه‌ای و ایجاد نهادهای نظارتی مستقل می‌تواند به کاهش آسیب‌های فضای مجازی کمک کند.
کلیدواژه‌ها
اینترنت
رسانه‌های اجتماعی
جوانان
بازی‌های شانس آنلاین
پیش‌بینی ورزشی
خرید آنلاین
چارچوب حقوقی
حفاظت از داده‌ها
تبلیغات دیجیتال

عنوان مقاله English

Risky Online Activities in Virtual Space with the Approach of Behaviors, Feelings and Attitudes Related to the Vulnerability of Iranian Youth

نویسندگان English

Mahshid Yaraghi Esfahani 1
Hourieh Hajian 2
1 Assistant Professor, Department of International Law, Faculty of Law and Theology, Shahid Ashrafi Esfahani University, Esfahan, Iran
2 Department of International Law, Faculty of Law and Theology, Shahid Ashrafi Esfahani University, Esfahan, Iran
چکیده English

Background and Objective: The rapid development of digital technologies has increased youth engagement with the internet and social media, exposing them to various online risky activities. These activities include online gambling, sports betting, compulsive online shopping, and inappropriate social media consumption. This study examines Iranian youths (ages 18-35) risk perception of these activities, the impact of psychological and behavioral factors, and the effectiveness of Iranian’s legal framework in addressing these challenges.
Methodology: This research employs a descriptive-causal and cross-sectional analytical approach, surveying 1,500 Iranian youth. Data were collected through a structured questionnaire and analyzed using logistic regression models in SPSS.
Findings: A significant portion of young individuals perceive certain risky activities, such as online gambling and sports betting, as harmless. Factors such as loss of control over personal data, negative emotions (anxiety and powerlessness), and social pressure increase risk perception. The legal analysis revealed that Iranian’s existing regulations, including the 2009 Computer Crimes Law and the 2003 E-Commerce Law, lack specific mechanisms to regulate digital gambling, loot boxes, targeted advertising, and data protection.
Conclusion: Iranian legal framework requires substantial reforms to regulate high-risk digital activities, enhance advertising transparency, and protect users. In addition to legal improvements, increasing media literacy and establishing independent regulatory bodies can help mitigate the risks associated with online spaces.

کلیدواژه‌ها English

Internet
Social Media
Youth
Online Gambling
Sports Betting
Online Shopping
Legal Framework
Data Protection
Digital Advertising
Cyber Regulations
      1.            احمدی، حبیب و معینی، مهدی (1394). بررسی رابطه مهارت‌های اجتماعی و رفتارهای پرخطر جوانان: مطالعه موردی شهر شیراز. پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، 4 (پیاپی 9): 1-24.
      2.            طاهری، ابراهیم، نوابخش، مهرداد، محسنی تبریزی، علیرضا و لبیبی، محمدمهدی (1403). خوانش جامعه‌شناختی تأثیر مصرف رسانه‌ای بر سبک زندگی (با تأکید بر نقش پایگاه اقتصادی- اجتماعی). مطالعات راهبردی ارتباطات4(1). : 7-19
      3.            طالقانی، محمد علی، شریفی، سعید، شاهنوشی، مجتبی و ابراهیم‌زاده دستجردی، رضا. (1403). الزامات تغییرات فرهنگی از طریق شهرت در فضای مجازی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 17(2),: 5-30 
      4.            عباسی شوازی، محمدتقی، معینی، مهدی، و پوردیان، روح‌اله (1397). فضای مجازی, همنشینی و رفتارهای پرخطر: مطالعه رابطه همنشینی دانشجویان در فضای مجازی با رفتارهای پرخطر در فضای واقعی و مجازی. انتظام اجتماعی10 (3): 77-104.
      5.            ملکی، مینا و شهنی ییلاق، منیجه (1401). بررسی رابطه پرخاشگری سایبری با تنظیم هیجان، خودکنترلی و افسردگی در دانش‌آموزان پسر دوره متوسطه اول شهر اهواز در سال ۱۴۰۱-۱۴۰۰: یک مطالعه توصیفی. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، ۲۱ (۷) :۷۴۱-۷۵۶.
       6.            Barnett, J,. and Breakwell, G.M. (2001) Risk perception and experience: Hazard personality profiles and individual differences. Risk Analysis 21: 171–77.
       7.            Benthin, A,.  Slovic, P,. and Severson, H,. (1993) A psychometric study of adolescent risk perception. Journal of Adolescence 16: 153–68.
       8.            Brady, A,. and Prentice, G,. (2021) Are loot boxes addictive? Analyzing participant’s physiological arousal while opening a loot box. Games and Culture 16: 419–33.
       9.            El Asam, A,. and Katz, A,. (2018) Vulnerable young people and their experience of online risks. Human–Computer Interaction 33: 281–304.
    10.            Fu, J,. and  Cook, J,. (2021) Everyday social media use of young Australian adults. Journal of Youth Studies 24: 1234–50.
    11.            García,  B., López,  M,. and Jiménez. A,. )2014( The risks faced by adolescents on the Internet: minors as actors and victims of the dangers of the Internet. Revista Latina de Comunicación Social 69: 462–85.
    12.            Gardner, M,. and Steinberg, L,. (2005) Peer Influence on Risk Taking, Risk Preference, and Risky Decision Making in Adolescence and Adulthood: An Experimental Study. Developmental Psychology 41: 625–35.
    13.            International Advertising Bureau, IAB. (2022) Estudio de Redes Sociales. Available online: https://iabspain.es/estudio/estudio-de-redes-sociales-2022/ (accessed on 7 October 2023).
    14.            Király, O,. Koncz, P,. Griffiths, M.D,. and Demetrovics, Z,. (2023) Gaming disorder: A summary of its characteristics and aetiology. Comprehensive Psychiatry, 122: 1-11
    15.            Kuss, D.J., Kanjo, E,. Crook-Rumsey, M,. Kibowski, F,. Wang, G.Y,.  and Sumich, .A. (2018) Problematic mobile phone use and addiction across generations: The roles of psychopathological symptoms and smartphone use. Journal of Technology in Behavioral Science 3: 141–49.
    16.            Méndez, M,.   Padrón , I,. Fumero, A,.  Marrero, R.J. (2024) Effects of internet and smartphone addiction on cognitive control in adolescents and young adults: A systematic review of MRI studies, Neuroscience & Biobehavioral Review, 159: 105572.
    17.            Murias, P,. Grande-Gosende, A,. García-Fernández, G,. and Fernández-Hermid, J.R,. (2024) Loot boxes, games of chance and video games: A systematic review Health and Addictions/Salud y Drogas 22: 236–52.
    18.            Müller, A,. Laskowski, N.M,. Trotzke P, Ali K, Fassnacht DB, de Zwaan M, Brand M, Häder M, Kyrios M.(2021) Proposed diagnostic criteria for compulsive buying-shopping disorder: A Delphi expert consensus study. J Behav Addict. 13;10(2):208-222
    19.            Niedermoser, D.W., Petitjean, S,. Schweinfurth, N,. Wirz, L,. Ankli, V,. Schilling, H,. Zueger, C,. Meyer, M,. Poespodihardjo, R,. Wiesbeck, G,. and et al. (2021) Shopping addiction: A brief review. Practice Innovations 6: 199–207.
    20.            Nyrhinen, J,. Sirola, A,. Koskelainen, T,. Munnukka, J,. Wilska, T,. (2024) Online antecedents for young consumers’ impulse buying behavior, Computers in Human Behavior, 153;108129.
    21.            Rosell, C,. Carbonell, X,. Jordana, C,. and Fargues, M.B,. (2007) The adolescent faced with technologies of information and communication: Internet, mobile phone and videogames. Papeles del Psicólogo 28: 196–204.
    22.            Torres-Hernández, N., García-Martínez,I,. and Gallego-Arrufat, M,. (2022). Internet risk perception: Development and validation of a scale for adults. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education 12: 1581–1593.