مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

اصول و ضوابط حاکم بر مناظره‌های انتخاباتی ریاست جمهوری در صداوسیما

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشگاه آزاد اسلامی قم
2 دانشیار گروه ارتباطات و مطالعات فرهنگی دانشکده رفاه تهران
چکیده
مناظره‌های انتخاباتی از سال ۱۳۸۸ تاکنون طی ۵ انتخابات ریاست جمهوری برگزار شده و نامزدها با توسل به این ابزار مهم تبلیغات انتخاباتی توانستند نمای اجمالی از شخصیت خود، پیشنهادها، طرح‌ها و انتقاد آنها نسبت به نظرهای مطرح‌شده‌ سایر نامزدها در بستر فراهم‌شده‌ صداوسیما را به نمایش گذارند. با توجه به موضوع مقاله، سؤال مبتنی بر این است که «اصول و ضوابط حاکم بر مناظره‌های انتخاباتی ریاست جمهوری در صداوسیما چیست؟». در اینجا سعی شده است با روش توصیفی- تحلیلی، به تحلیل گزاره‌های موجود، پرداخته شود. هدف از طرح این مسئله، این است که موارد اساسی جهت کیفیتِ شایسته و مطلوبِ مناظره‌ انتخاباتی از دیدگاه حقوق رسانه، مدنظر قرار بگیرد. بر اساس نتایج حاصل از تحقیقات، سه حیطه‌ نامزدها، رأی‌دهندگان و سازمان صداوسیما از ارکان مهم، اثرگذار و فعالِ انتخابات ریاست جمهوری تلقی می‌شوند که ازجمله حقوق نامزدها این است که هر کدام از آنها حق دارند با بهره‌بردن از آزادی بیان، در مناظرات انتخاباتی شرکت نموده و به بیان مطالب، پیشنهادها و یا نقد سایر نظرها بپردازند و مانعی برای اظهارنظر وجود ندارد؛ الا اینکه محدوده‌ آزادی بیان را نقض کرده و یا سخنی برخلاف شرع گفته شود. یکی از حقوق رأی‌دهندگان، حقّ دسترسی آسان به اطلاعات مفیدِ مناظرات است؛ بدین‌منظور که آنها حق دارند به‌صورت شفاف و بدون هرگونه حذف و اضافه‌ای، به برنامه‌ها، اظهارنظرها، نقدها و پیشنهادهای نامزدها، دسترسی داشته باشند. همچنین تکالیف متعددی مانند عدم حذف و یا تقطیع صوت و تصویر در حین پخش مستقیمِ مناظره‌ها بر عهده‌ سازمان صداوسیما گذاشته شده است؛ بدین‌معنا که سازمان مذکور، بدون وجود دستور یا بخشنامه یا هر امر قانونی دیگر، مجاز به حذف یا تقطیع صوت و تصویر نخواهد بود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explanation of media rights governing presidential election debates in national media

نویسندگان English

Ali Taghinezhad 1
Meysam Farokhi 2
1 PhD student in public law at Islamic Azad University of Qom, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Communication and Cultural Studies, Faculty of Refah, Tehran, Iran
چکیده English

Electoral debates have been held in five presidential elections since 2009, and candidates have been able to use this important tool of electoral propaganda to present a glimpse of their personalities, proposals, plans, and criticism of the opinions expressed by other candidates in the context provided by the Iranian Broadcasting Organization. Considering the subject of the article, the question is based on “What are the media rights governing electoral debates in the national media?” Here, an attempt has been made to analyze the existing propositions using a descriptive-analytical method. The purpose of raising this issue is to consider the basic issues for the appropriate and desirable quality of electoral debates from the perspective of media rights. Based on the results of the research, the three areas of candidates, voters, and the organizing organization (Radio and Television) are considered important, influential, and active elements of the presidential election. In addition to enumerating and enumerating their rights, including freedom of speech, presenting authentic documents to the nation by candidates, and the right to easy access to useful information about the debates for voters, the organizing organization is responsible for duties such as not deleting or interrupting the audio and video during the live broadcast of the debates, which are mentioned in this article.

کلیدواژه‌ها English

Media rights
election debates
presidency
candidates
audiences
national media
      1.            قرآن کریم
      2.            اسماعیلی، محسن (1385)، «تعامل حقوق و اخلاق در رسانه‌ها»، فصلنامه رسانه، سال 17، شماره 2 (پیاپی 66)، صص 9-30.
      3.            امیدعلی، میثم (1393)، رسانه و حقوق شهروندی، قم: صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های اسلامی.
      4.            انصاری، باقر. (1396)، حقوق رسانه، تهران: سمت
      5.            بزرگ‌مهری، مجید (1386)، «بررسی تطبیقی تبلیغات در نظام انتخاباتی ریاست جمهوری ایران و فرانسه»، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره 11،‌ شماره 4، صص 1-23.
      6.            بشیریه، حسین. (1392)، درس‌های دموکراسی برای همه، تهران: نشر نگاه معاصر.
      7.            بهشتی، سیدمحمد. (1381)، آزادی، هرج و مرج،‌ زورمداری، تهران: بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های شهید آیت‌الله دکتر بهشتی، نشر بقعه.
      8.            پورسعید، رامین و‌ توتونچیان، مهری. (1399)، «مبانی دینی حقوق شهروندی»، نشریه اخلاق زیستی، دوره 10، شماره 1، صص 39-49.
      9.            پورمسجدیان، فاطمه، هدایت، مریم‌سادات و فاطمه حدنه (1402)، «ظرفیت‌های آموزش سواد رسانه در حمایت از حقوق شهروند مجازی»، دوفصلنامه مطالعات فقه و حقوق رسانه دانشکده غیردولتی و غیرانتفاعی رفاه، دوره 5، شماره 1، صص 229-250.
  10.            تقی‌نژاد، علی؛ غمامی، سیدمحمدمهدی و حکاک‌زاده، محمدرضا (1403)، «حق بر تبلیغات انتخاباتی سالم؛ مطالعه موردی مناظرات انتخابات ریاست جمهوری»، تعالی حقوق، دوره 10، شماره 2، صص 98-75.
  11.            جبلی، پیمان (1383)، «اخلاق حرفه‌ای خبر در اسلام»، نشریه دین و ارتباطات، فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، شماره 21.
  12.            جعفری، رضا و نوروزی، نیما (1400)، «حقوق مخاطبان رسانه از منظر فقه شیعی»، دوفصلنامه مطالعات فقه و حقوق رسانه دانشکده غیردولتی و غیرانتفاعی رفاه، دوره 3، شماره 1، صص 79- 110.
  13.            جمعی از نویسندگان (1400)، محشای قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: پژوهشکده‌ شورای نگهبان.
  14.            حجتی، سیدرضا (١٣٩٠)، گفتمان مناظره‌ای، بررسی سازوکارها و ساختار گفتمانی مناظره‌های تلویزیونی، تهران: ساقی.
  15.            حسینی میرصفی، سیده‌فاطمه (1391)، «شیوه قرآنی مناظرات امام صادق علیه‌السلام»، فصلنامه بینات،‌ سال 19، شماره 4، پیایی 76.
  16.            خامنه‌ای، سیدعلی (1381)، مکتوبات، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پاسخ به نامه جمعی از دانش‌آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی‌های نظریه‌پردازی؛ 16/11/1381.
  17.            خامنه‌ای، سیدعلی (1388)، بیانات، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، خطبه‌های نمازجمعه تهران؛ 29/3/1388.
  18.            خامنه‌ای، سیدعلی (1400)، بیانات، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ارتباط تصویری با نمایندگان تشکل‌های دانشجویی؛ 21/2/1400.
  19.            خسروی، احمد و آجری آیسک، عاطفه (1402)، «تفسیر فراملی از قیود حاکم بر حق آزادی اطلاعات (مطالعه موردی آرای دادگاه اروپایی حقوق بشر)، دوفصلنامه مطالعات فقه و حقوق رسانه دانشکده غیردولتی و غیرانتفاعی رفاه، دوره 5، شماره 2، صص 185-209.
  20.            خسروی، حسن (1387)، «حقوق انتخابات دموکراتیک»، تهران: انتشارات مجد.
  21.            دارابی، علی (1388)، «رفتار انتخاباتی در ایران (الگوها و نظریه‌ها)»، تهران: سروش.
  22.            دهشیار، حسین (1389)، «ماهیت تئوریک و عملی سیستم انتخاباتی آمریکا از بوش تا اوباما»، تهران: چشمه.
  23.            رهنورد،‌ فرج‌الله و مهدوی‌راد، نعمت‌الله (1389)، «مدیریت انتخابات»، تهران: اطلاعات.
  24.            ساریخانی، عادل و اکرمی، روح‌الله (1392)، «کارکردهای پیشگیرانه شفافیت در سیاست جنایی»، فصلنامه حقوقی دادگستری، شماره 82، صص. 91-116.
  25.            سعیدی، زهرا (1393)، «بررسی تأثیرات مناظره‌های تلویزیونی در انتخابات دهم و یازدهم ریاست جمهوری (مطالعه موردی شهر تهران)»، فصلنامه مطالعات انتخابات، سال 3، شماره 7 و 8، صص 105-127.
  26.            ضابط‌پور، غلامرضا (1389)، «استراتژی و شیوه‌های مبارزاتی امام خمینیرحمة‌الله‌علیه»، مجموعه مقالات همایش سراسری (جلد اول، اندیشه سیاسی اجتماعی امام خمینی‌رحمت‌الله‌علیه)، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم.
  27.            ضرغامی، سیدعزت‌الله (1392)، «مناظره»، متن مناظره‌های انتخاباتی دوره ریاست جمهوری اسلامی ایران (خرداد 1392)، تهران: سروش.
  28.            علی‌محمدی، محبوبه (1392)، آموزه‌های اسلامی مناظره و چگونگی کاربرد آن در مناظره‌های انتخاباتی، تهران: انتشارات و اطلاع‌رسانی مرکز پژوهش و سنجش افکار صداوسیما.
  29.            علی‌محمدی، محبوبه (1394)، اصول و قواعد حاکم بر مناظره‌های انتخاباتی (در کشورهای آمریکا، انگلیس و فرانسه)، تهران: انتشارات و اطلاع‌رسانی مرکز پژوهش و سنجش افکار صداوسیما.‌
  30.            عمیدی مظاهری، نوید (1400)، «تأملی در مفاهیم و مبانی سیاست‌گذاری رسانه با نگاهی به صداوسیما، بررسی نظرات رهبر معظم انقلاب در سیاست‌گذاری صداوسیمای تراز»، پژوهش‌نامه فرهنگ و رسانه (نامه فرهنگ و ارتباطات)، دوره 5، شماره 2، صص 191-221.
  31.            قاسمی، حمید و فنا زاد، رضا (1379)، حقوق رسانه، تهران، اندیشه آرا.
  32.            کاواناگ، دنیس (1379)، مبارزه انتخاباتی (بازیابی نوین سیاست)، ترجمه علی‌اکبر عسگری‌تلاوت، تهران: انتشارات صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران (سروش).
  33.            مالمیر، محمد (1389)، بررسی و تحلیل گفتمان مناظره‌ای در نامه‌های نهج‌البلاغه، پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد، همدان: دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بوعلی سینا.
  34.            محمدی، حمید، نصراللهی، اکبر (1401)، «سیاست‌گذاری رسانه‌های نوین در ایران: (مطالعه موردی: سازمان صداوسیما و مرکز ملی فضای مجازی)، رسانه‌های دیداری و شنیداری، دوره 16، شماره 42، صص 81-108.
  35.            نجفی دورکی، داود (1401) «اصول و ضوابط برگزاری مناظره‌های انتخاباتی در نظام جمهوری اسلامی ایران»، دفتر مطالعات سیاسی (گروه سیاست داخلی)، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  36.            نجفی، محمدجواد، مفتح محمدهادی و موحدی ساوجی، محمدحسن (1394)، «حقّ انتقاد از منظر قرآن و سنّت»، مجله قرآن، فقه و حقوق اسلامی، سال دوم، شماره 3، صص 170-149.
 
 37.            قوانین و اسناد حقوقی
  38.            قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
  39.            سیاست‌های کلی انتخابات ابلاغی مورخ 1395 توسط مقام معظم رهبری
  40.            قانون انتخابات ریاست جمهوری اسلامی ایران مصوب 1364
  41.            قانون خط‌مشی کلی و اصول برنامه‌های سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی مصوب 1361
  42.            قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات مصوب 1387
  43.            طرح اصلاح موادی از قانون انتخابات ریاست جمهوری اسلامی ایران مصوب 1399
  44.            اعلامیه جهانی حقوق بشر مصوب 1948 میلادی
  45.            اساسنامه سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران مصوب 1362
  46.            لایحه قانونی انتخاب اولین رئیس‌جمهور کشور جمهوری اسلامی ایران مصوب 1358
 
 47.            پایگاه‌های اطلاع‌رسانی
  48.            پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای «حفظه‌الله» به آدرس ذیل: www.farsi.khamenei.ir
   49.            سامانه جامع نظرات شورای نگهبان به آدرس ذیل: www.nazarat.shora-rc.ir
   50.            پایگاه اطلاع‌رسانی مشرق، «بیش از ۳۵ میلیون نفر بیننده دو مناظره مرحله دوم انتخابات بودند» به آدرس مقابل: www.mashreghnews.ir/news/1620429
 
 51.            منابع انگلیسی
    52.            Brock. D. (2022). 20 Top Pros & Cons of Presidential Debates. Available at: https://environmental-conscience.com/presidential-debates-pros-cons/. 14 Jun 2022.
     53.            Coleman, S. (2000). Televised election debates. International perspectives. S.T. Martin's press.
    54.            Holbrook, T. M. (1999). Political learning from presidential debates. Political Behavior, 21(1), 67-89.
    55.            Jamieson, K. H., & Birdsell, D. S. (1990). Presidential Debates: The Challenge of Creating an Informed Electorate. Oxford University Press on Demand.
    56.            McCarthy. N. (2020). Which Presidential Debates Drew the Biggest TV Audiences? Available at: https://www.statista.com/chart/23075/estimated-tv-viewership-of-presidential-debates.
    57.            Ravel. A. M. & Hill. Ch. (2020). Democratizing the Presidential Debates. In The Best Candidate Presidential Nomination in Polarized Times, edited by Eugene D. Mazo and Michael R. Dimino. Cambridge University Press.