مطالعات فقه و حقوق رسانه

مطالعات فقه و حقوق رسانه

ماهیت و مسائل حقوقی پالایش فضای مجازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران
چکیده
فضای مجازی و اینترنت امروزه به یکی از اصلی‌ترین مؤلفه‌های زندگی بشر در عرصه فردی و اجتماعی بدل شده است. همین امر، سبب شده، نظم‌بخشی آن به دغدغه عمومی حاکمیت‌ها تبدیل شود. در این میان، پالایش فضای مجازی یکی از راه‌حل‌های نظم‌بخشی محسوب می‌شود. این مقاله، با اتخاذ رویکرد حقوقی به مقوله مهم و اثرگذار پالایش فضای مجازی به‌دنبال پاسخگویی به دو سؤال است: 1- از منظر حقوقی، پالایش فضای مجازی چیست و چه اهمیتی دارد؟ 2- چالش‌ها و مسائل حقوقی پالایش فضای مجازی چیست؟ این پژوهش با بهره‌گیری از روش کتابخانه‌ای، در پاسخ به سؤال اول، پالایش فضای مجازی را به‌عنوان راهی برای «پیشگیری وضعی از جرم» معرفی می‌کند که سبب می‌شود ابزار و فرصت ارتکاب به جرم از کاربران سلب شود. در پاسخ به سؤال دوم نیز، اولاً مقررات‌گذاری مشترک به‌عنوان نظام مطلوب حقوقی پالایش فضای مجازی معرفی شده است. ثانیاً در تزاحم میان پالایش و آزادی بیان و اطلاعات، بر مبتنی بودن پالایش بر فهرست سیاه و همچنین شاخص‌سازی برای محتوای مجرمانه تأکید شده است. ثالثاً در اصطکاک میان پالایش و حریم خصوصی، پالایش حوزه ارتباط‌گران و نه ارتباط‌گیران توصیه شده است و درنهایت نیز در چالش حقوقی جرم‌انگاری پالایش‌گریزی، ضمن پیشنهاد جرم‌انگاری حوزه تولید، توزیع و فروش آن، بر اجتناب از جرم‌انگاری حوزه مصرف به‌دلیل همه‌گیری آن و عدم امکان اجرایی نمودن برخورد با آن و بالتبع ایجاد فرهنگ قبح‌زدایی از قانون‌شکنی تأکید شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Cyberspace Filtering:Its Nature and Legal Issues

نویسنده English

mohammadsadegh nasrollahi
Associate Professor, Department of Culture and Governance, Faculty of Islamic Studies, Culture and Communication, Imam Sadeq University, Tehran, Iran
چکیده English

Cyberspace is one of the major components of the modern life. This has led governments to concern about its regulation and consequently, they found filtering as an effective solution. This paper undertakes a legal approach towards cyberspace filtering and attempts to answer the following questions:
    1.    From the legal point of view, what is cyberspace filtering and how important is this issue?
    2.    What are the challenges and legal issues involved in internet filtering (filtering of the internet)?This research takes on the library method to deal with the research questions. Regarding the first question, filtering is introduced as a means of “Situational Prevention of the Crime” that results in blocking the tools and opportunities of materializing a crime.
The paper unfolds the second question in four aspects. First, co-regulation represents an appropriate legal system of cyberspace filtering. Second, the opposition between filtering and freedom of expression reveals the fact that filtering is based on the black list and emphasizes on the definition of criminal contents. Third, in the conflict between filtering and privacy, it is recommended to filter the communicators’ domain rather than the communicatees’. Finally, in respect to the legal challenge of recognizing anti-filtering as a crime, the paper suggests to engage criminology in the domain of production, distribution and sale.As a consequence, the emphasis is to avoid and minimize criminalizing the users. This is due to the widespread domain of the users, the impossibility of preventing and criminalizing the users and creating a culture of Removing bad of breaking the law.

کلیدواژه‌ها English

Refinement
cyberspace
filtering
Internet
situational prevention
  1.       1.            اسماعیلی، محسن. (1391)، گفتارهایی در حقوق رسانه، تهران: نشر شهر.

          2.            افراسیابی، محمدصادق. (1390)، شبکه‌های اجتماعی مجازی و سبک زندگی مطالعة موردی: جامعة مجازی ایرانیان (کلوب)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).

          3.            انصاری، باقر. (1382)، «مقدمه‌ای بر مسؤلیت مدنی ناشی از ارتباطات اینترنتی»، مجلة دانشکده حقوق و علوم سیاسی(دانشگاه تهران)، شماره 62، صص9-52.

          4.            انصاری، باقر. (1387)، آزادی اطلاعات، تهران: دادگستر.

          5.            انصاری، باقر. (1390.الف)، حقوق ارتباط جمعی، تهران: سمت.

          6.            انصاری، باقر. (1390.ب)، حقوق حریم خصوصی، تهران: سمت.

          7.            بای، حسینعلی و پورقهرمانی، بابک. (1388)، بررسی فقهی و حقوقی جرایم رایانه‌ای، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

          8.            بل، دیوید. (1390)، نظریه‌پردازان فرهنگ سایبری (رایا فرهنگ)، ترجمة مهدی شفیعیان، تهران:‌ انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).

          9.            جلالی فراهانی، امیرحسین. (1384)، «پیشگیری وضعی از جرائم سایبر در پرتو موازین حقوق بشر»، فقه و حقوق، شمارة 6، صص 133-163.

    1. جلالی فراهانی، امیرحسین. (1386.الف)، تأملی بر فیلترینگ (اقدام پیشگیرانه از جرایم رایانه‌ای)، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس، مطالعات ارتباطات و فناوری‌های نوین.

      11.            جلالی فراهانی، امیرحسین. (1386.الفب)، «مزیت‌ها و محدودیت‌های فضای سایبر در حوزه‌های آزادی بیان، آزادی اطلاعات و حریم خصوصی»، مجله حقوقی و قضائی دادگستری، شماره 59: صص61- 100، ب.

    1. حیاتی، علی‌عباس. (1386)، مقدمة علم حقوق، تهران: میزان.

      13.            دهخدا، علی‌اکبر. (1373)، لغت‌نامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.

      14.            شاه‌قاسمی، احسان. (1385)، «مروری بر زمینه‌های تأثیر فضای مجازی بر نظریه‌‏های ارتباطات»، مجله جهانی رسانه، شماره 2.

      15.            شکرخواه، یونس. (1370)، واژه‌نامة پژوهش‌های ارتباطی و رسانه‌ای، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

      16.            عاملی، سعیدرضا. (1390)، رویکرد دوفضایی به آسیب‌ها، جرایم، قوانین و سیاست‌های فضای مجازی، تهران: امیرکبیر.

      17.            عمید، حسن (1389)، فرهنگ فارسی، تهران: اشجع.

      18.            فاضلی، نعمت‌الله. (1385)، «دیجیتالی شدن به سبک ایرانی و ایرانی شدن به سبک دیجیتال»، رسانه، سال هفدهم، شماره سوم، پیاپی 67، صص25-48.

      19.            فریدمن، ب؛ بل، ال هن و لوکویچ، ج. (1387)، «راهبردهای دولتی برای ساماندهی مشترک اینترنت در آمریکا، اروپا و چین»، ترجمة محمدعلی نوری، اطلاع‌رسانی حقوقی، سال ششم، شماره 14، صص171-188.

      20.            فریدونی، فرانک. (1387)، «درآمدی بر دانش واژگان هنرهای چندرسانه‌ای»، هنر، شماره 78، صص296320.

      21.            فضلی، مهدی. (1389)، مسئولیت کیفری در فضای سایبر، تهران: خرسندی.

    1. کاتوزیان، ناصر. (1382)‌،‌ مقدمة علم حقوق و مطالعه‌ نظام حقوقی ایران، تهران: شرکت سهامی انتشار.

      23.            کوثری،‌ مسعود، شاه‌قاسمی،‌ احسان. (1388)، «تعاملی بودن در بازی یارانه‌ای، فراخوانی به خدمت»، تحقیقات فرهنگی، سال دوم، شماره 7، صص1-19.

      24.            محسنیان‌راد، مهدی. (1391)، ارتباطات انسانی، تهران: سمت.

      25.            محسنیان‌راد، مهدی. (1382)، ارتباطشناسی، تهران: سروش.

      26.            معتمدنژاد، کاظم. (1379)، حقوق مطبوعات؛ بررسی تطبیقی مبانی حقوق آزادی مطبوعات و مقررات تأسیس و انتشار آنها، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

      27.            معتمدنژاد، کاظم. (1389)، جامعة اطلاعاتی؛ اندیشه‌های بنیادی، دیدگاه‌های انتقادی و چشم‌انداز‌های جهانی، تهران: میراث قلم.

      28.            معین،‌ محمد. (1360)، فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر.

      29.            مهدی‌پور، حسین. (1392)، مقررات‌گذاری رادیو تلویزیونی در ایران: از وضعیت موجود تا وضعیت مطلوب، پایان‌نامة کارشناسی ارشد دانشگاه امام صادق (ع).

      30.            مهدی‌زاده، سیدمحمد. (1389)، نظریه‌های رسانه؛ اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی، تهران: همشهری.

        31.            Bell, David & Loader, Brian D. & Pleace, Nicholas & Schuler, Douglas (2004). Cyberculture; The Key Concepts, Routledge: New York.

        32.            Campbell, Angela J (1999). "Self-Regulation and the Media", Federal Communications Law Journal, Vol. 51, No. 3, 711-771.

        33.            Greenfield, Paul & Rickwood, Peter & Tran, Huu Cuong (2001), Effectiveness of Internet filtering Software Products, CSIRO.

        34.            Kung, Lucy & Picard, Robert G. & Towse, Ruth (2008), The internet and the mass media, Los Angeles: Sage.

        35.            Mopris, William (1982). the American heritage dictionary of the English language, Boston: American Heritage Publishing Co., Inc.

        36.            Nayar, Pramod K (2010). The new media and cybercultures anthology, West Sussex: Wiley-Blackwell.

        37.            Rafaeli, S (1988). “Interactivity: From new media to communication”, Sage Annual Review of Communication Research: Advancing Communication Science, Vol. 16: 110-134.

        38.            Summer, Della (2008), Longman dictionary of contemporary English, Essex: Pearson.

        39.            Tavani. Herman T (2007). "Regulating cyberspace concepts and controversies", Library Hi Tech, Vol. 25 No. 1, pp. 37-46.

        40.            Wehmeier, sally (2005), Oxford advanced learner’s dictionary of current English, Oxford: Oxford university press, 7th edition.

        41.            http://www.mashreghnews.ir/ (تاریخ مشاهده: 16/5/94)